مقدمه
ماده نخست در منشور جنبش ما، ایمان به خدا و توجه به میراث خود ماست. کرامت انسان را باور داریم و ظلم و بیداد را در همه ابعاد سیاسی و اجتماعی و اقتصادی آن در سطح منطقه و جهان عرب و در سراسر جهان، نمیپذیریم. سلسله درسها و سخنرانیهای ایرادشده که به صورت جزوه در اختیار دوستان قرارگرفته، موجب شد که جوانان ما در جنبش به مباحث فرهنگی توجه کنند و آنها را مکتوب کنند. این درسها چهل مبحث را شامل میشود که در اختیار برادران قرار دارد. من نیز آنها را در اختیار دارم و نکاتی را هم بدان خواهم افزود و چنانکه در هفته گذشته عرض کردم، هر هفته دو مبحث را تدریس خواهیم کرد که به صورت مکتوب نیز در میان اعضای همه واحدها توزیع خواهد شد، چراکه مطالعه این درسها و مباحث برای اعضای جنبش محرومان الزامی است.
امیدواریم که در خلال چهل مبحث مذکور، هویت فرهنگیِ جنبش محرومان بهگونهای منسجم، بر مبنای آنچه تاکنون فراگرفتهاید، شکل گیرد و ما با دیگر فرهنگها نیز ارتباط برقرار کنیم، چنانکه در صدر اسلام نیز مسلمانان به مرحلهای رسیدند که قرآن کریم اینگونه از آن تعبیر میفرماید: « ﴿ الْیَوْمَ یَئِسَ الَّذِینَ کَفَرُواْ مِن دِینِکُمْ فَلاَ تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِ ﴾ .»[1] و در ادامه این آیه میفرماید: « ﴿ الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی وَرَضِیتُ لَکُمُ الإِسْلاَمَ دِینًا ﴾ .»[2] و سپس به آیهای میرسیم که میفرماید: « ﴿ وَطَعَامُ الَّذِینَ أُوتُواْ الْکِتَابَ حِلٌّ لَّکُمْ وَطَعَامُکُمْ حِلُّ لَّهُمْ ﴾ .»[3] بنابراین، پس از شکلگیری و تکامل هویت اسلامی، معاشرت با اهل کتاب مانعی ندارد، ما نیز درصدد تکمیل همان هویت فرهنگی جنبش یا فرهنگ جنبش هستیم.
مبحثی که در ابتدا مطرح خواهد شد، چهار یا پنج درس را شامل میشود که عبارتاند از: پیدایش جنبش محرومان، مقدمات و شرایط پیدایش آن و نیز بستر تاریخی و جغرافیایی آن؛ که شامل جناحهای متحد داخل لبنان و دنیای عرب و سراسر جهان نیز میشود.
جنبش محرومان، با وجود غیرفرقهای بودنش - که در منشور آن نیز بر فرقهای نبودن تأکید کردهایم - در درون شیعیان و تحت حمایت رهبران و نهادهای رسمی شیعه زاده شد.
خاستگاه جنبشها غالباً مردم است؛ خاستگاه جنبش محرومان هم مردم است و هم رهبران. علت این امر به دو تفاوت برمیگردد: نخس�� آنکه این جنبش غیرفرقهای، ولی از درون یک فرقه آغاز شده است؛ دوم آنکه جنبشی است مردمی که خاستگاه آن مشارکت رهبران مذهبی رسمی فرقهاند. این حقیقت نیز به نوبه خود علل متعددی دارد که آنها را بررسی خواهیم کرد. این علتها عبارتاند از:
1. اوضاع سیاسی - اجتماعی لبنان؛
2. جایگاه مذهب تشیع در لبنان و جهان عرب؛
3. عوامل تاریخی و عقیدتی شیعیان، که همان میراث و مفاهیم تحولیافته دینی هستند، همچون
[1]. «امروز کافران از بازگشت شما از دین خویش نومید شدهاند. از آنان مترسید از من بترسید.» (مائده، 3)
[2]. «امروز دین شما را به کمال رسانیدم و نعمت خود را بر شما تمام کردم و اسلام را دین شما برگزیدم.» (مائده، 3)
[3]. «طعام اهل کتاب بر شما حلال است و طعام شما نیز بر آنها حلال است.» (مائده، 5)