گام به گام با امام موسی صدر

جلد: 11
صفحه: 459

علم و یا یک صنعت متفاوت هستند. بنابراین تفاوت در استعدادها، نشان‌دهنده آن نیست که مقام زن پایین‌تر از مقام مرد است، بلکه فقط شایستگی‌های مخصوص هر کس و تفاوت خلقت او با دیگران را نشان می‌دهد. اگر این تفاوت‌ها موجب شود که هر کاری به متخصص آن سپرده شود و حق به صاحب آن داده شود، باعث شکوفایی جامعه می‌شود.
با بررسی تفاوت بین زن و مرد می‌فهمیم که آیا اختلاف احکام مربوط به زن و مرد در اسلام در زمینه‌های گوناگون، به چیزهایی که گفتیم برمی‌گردد یا نه؟
اولاً، همان‌طور که گفتیم، زن از لحاظ جسمی و روحی و عاطفی قابلیت مادر شدن را دارد. مثال کوچکی برایتان می‌آورم، برخی از خانم‌ها این مثال را از من شنیده‌اند. هرچیزی در ساختمان خودش از دو عنصر تشکیل می‌شود؛ ماده و صورت، مثلاً در ساخت این سالن موادی به‌کار رفته است؛ سنگ‌فرش، سنگ، بتون و آهن، ولی اگر صدهزار قطعه سنگ و پنجاه تن آهن و صد گونی بتون آماده کنیم، آیا سالن درست می‌شود؟ خیر، ساخت سالن نیاز به ترکیب و مرتب کردن این مواد و مصالح دارد. فلاسفه به این ترکیب صورت و شکل می‌گویند.
پس هرچیزی از ماده و صورت درست شده است. این مطلب واضح و روشنی است. اگر مواد سالن به‌طور کامل با هم ترکیب شوند، سالن درست می‌شود؛ والّا اگر یکی از مواد ناقص باشد، سالن هم ناقص خواهد بود. اگر بهترین مواد را هم تهیه کنیم، بهترین آهن و سنگ و بتون، ولی در ترکیب آن‌ها دقت لازم را نکنیم، این سالن در معرض خراب شدن است، و اگر ماهرترین مهندس‌ها را بیاوریم و ترکیب مواد را به بهترین وجه انجام دهیم، ولی مواد و مصالح آن نامرغوب باشد و بتون و آهن و سنگ آن مرغوبیت لازم را نداشته باشد، آیا می‌توانیم یک سالن محکم و اساسی بسازیم؟ خیر، استحکام سالن به مرغوبیت مواد و ترکیب بی‌عیب و نقص آن‌ها بستگی دارد. این درمورد ساختمان‌ها.
اما درمورد جوامع: از منظر دین جامعه از دو عنصر ماده و صورت تشکیل می‌شود. مواد آن چیست؟ و به تعبیر دیگر سلول‌های تشکیل‌دهنده جوامع کدام است؟
از نگاه اسلام این ماده یا سلول از خانواده تشکیل می‌شود؛ یعنی خانواده اولین سلولی است که در شکل‌گیری جوامع لازم است. و اگر این سلول‌ها با هم ترکیب شوند، جامعه تشکیل می‌شود. پس در جوامع هم، ماده که همان خانواده است، وجود دارد و ترکیب این خانواده‌ها و همکاری بین آن‌ها موجب پیدایش خرید و فروش، داد و ستد، کشاورزی، فروشنده و مشتری، اداره و رئیس و مرئوس و... می‌شود.
این ارتباطات اجتماعی همان ترکیب خانواده‌ها با یکدیگر است و برای اینکه جامعه کامل و بی‌عیب و نقص باشد، باید ��انواده‌ها از استحکام برخوردار باشند و روابط آن‌ها هم با یکدیگر محکم و عمیق باشد. اگر خانواده‌ها سست و ضعیف باشند، جامعه هم سست خواهد بود و اگر خانواده‌ها محکم باشند، ولی ارتباط آن‌ها با یکدیگر ضعیف باشد، باز جامعه‌ ضعیف و متزلزل خواهد بود.‌ پس ما هم نیاز به قوت و استحکام خانواده‌ها داریم و هم به قوت و عمق ترکیب آن‌ها با یکدیگر.
با در نظر گرفتن این مقدمه برویم سراغ وظایف اجتماعی. پس از آنکه دانستیم هر جامعه‌ای از یک ماده، یعنی خانواده، و از یک صورت و شکل، یعنی