آیه می‏خوانیم: هرکس در آسمان‌ها و هرکس که در زمین است، خدا را سجده می‏کند. در زمین چه کسی است؟ انسان. این‌طور نیست؟ «من» برای موجود «عاقل» به کار می‏رود که منظور انسان است، ولی چطور در ابتدای آیه می‏گوید: «هرکس که در زمین است، خدا را سجده می‏کند.» یعنی همه انسان‏ها سجده می‏کنند، ولی در ذیل آیه می‏گوید: «و بسیاری از مردم.» آیا این تناقض است؟
خدا برتر از آن است که تناقض‏گویی کند. پاسخ این است که منظور از «من فی الارض» جنبه زمینی بشر است و منظور ��ز « ﴿ و کثیر من الناس ﴾ » جنبه انسانی و روحی بشر. جنبه زمینی یعنی جسم و بدن ما. سجده بدن ما چگونه است؟ به حرکت منظم قلب، حرکت منظم روح و نفس، حرکت منظم نبض، حرارت بدن، تندرستی، تبعیت بدن از فرمان‏ها و قوانین طبیعی. سجده بدن به این است؛ سجده بدن یعنی انجام دادن کارهای مادی. قرآن از ما می‏خواهد که در مقام بشر و در مقام انسان، حقیقتاً و شرعاً در برابر خدا سجده کنیم، یعنی در خط خدا حرکت کنیم، در خطی که آفریدگار هستی و آفریدگار انسان برای ما ترسیم کرده است.
بنابراین، انسان می‏تواند همه نیازهای خود را از راه تجارت و کشاورزی و مهاجرت و کار، در مقام معلم یا منشی برآورده کند و در عین حال، همه این کارها عبادت باشد. شخصی به امام علی بن الحسین زین‌العابدین(ع) گفت: سرورم، من به دنیا مشغول شده‏ام. امام از او پرسید: این دنیا چیست؟ گفت: من مشغول تجارت هستم. امام(ع) پرسید: هدف تو از تجارت چیست؟ گفت: می‏خواهم سودی ببرم تا نیازهای همسر و فرزندانم را تأمین کنم و به همسایگانم احسان کنم و با خویشانم رفت و آمد کنم و به نیازمندان شهرم کمک کنم. امام به او فرمود: به خدا سوگند، این دنیا نیست؛ این همان آخرت است. این نوع تجارت، عبادت است و بازار مؤمنان همچون مسجد آنان است. در حدیث آمده است: «مسجد زن خانه‏اش است.» از این حدیث چه می‏فهمید؟ آیا از رفتن زنان به مسجد جلوگیری کنیم؟ نه! اینکه «مسجد زن خانه‏اش است» یعنی خدمت و کار زن در خانه، همچون سجده و عبادت است. زن وقتی جارو می‏زند، نظافت می‏کند، شست‌وشو می‏کند، کودکان را شیر می‏دهد، تربیت می‏کند و دیگر کارهای خود را انجام می‏دهد نیز خدا را عبادت می‏کند. اگر در کارهایش اخلاص داشته باشد و نیت او مصلحت عمومی باشد، خدا را از رهگذر بنده‏اش، یعنی شوهر خود، خدمت کرده است. در حدیث شریف آمده است: «جهاد زن، خوب شوهرداری کردن است.» زن می‏تواند در خانه‏اش، با هر گامی که برمی‏دارد و در هر حالتی، خدا را سجده کند؛ با هر کلمه‏ای که به فرزندش می‏آموزد یا هنگامی که او را تربیت می‏کند یا خانه را تمیز می‏کند یا غذا آماده می‏کند یا از خستگی او می‏کاهد، در هریک از این حالت‏ها، می‏تواند در برابر خداوند سجده‏گزار باشد.
همچنان‌که در بازار نیز انسان می‏تواند با هر معامله، هر کلمه، هر سفر و هر خرید و فروش، خدا را عبادت کند و در برابر او سجده گزارد. این همان شیوه‏ای است که دین از ما می‏خواهد تا بر اساس آن زندگی کنیم. « ﴿ وَابْتَغِ فِیمَا آتَاکَ اللهُ الدَّارَ الاخِرَةِ ﴾ .»[374] دین از ما می‏خواهد که در فعالیت‏هایمان احساس کنیم که ما در خط خدا هستیم. چه زمانی ما در محضر خدا نیستیم؟ آیا ساعتی از شب یا روز هست که خدا به