خود رسید، حتماً نتیجۀ سوءاستفادۀ یک گروه از دین برای کسب امتیازات دینی و اقتصادی به زیان گروه دیگر است. راه جلوگیری از این سوءاستفاده، تأمین عدالت برای همه، بدون استثناست. در اسلام سخن معروفی داریم که «حکومت به کفر پایدار میماند، ولی به ظلم نمیپاید.»
شما همزیستی مسالمت آمیز را در لبنان، عنصری اساسی و متمایزکنندۀ لبنان می دانید. چه اقدامی باید انجام گیرد: توزیع مناسب تر قدرت یا لغو کامل فرقه گرایی؟
تصور میکنم که پاسخ مرا به این سؤال، بتوان از پاسخهایی که به سؤالهای قبل دادم، استنباط کرد. همانطور که اشاره کردم، من معتقدم که نظام فرقهای در لبنان تفرقه را بیشتر میکند و در مسیر همزیستی فرق که ویژگی فرهنگ لبنان است، معضلاتی به وجود میآورد.
لغو کردن فرقهگرایی با اقدام یکسویۀ یک گروه و بدون موافقت همۀ اعضای تشکلهای مختلف مبنی بر تغییر نظام فرقهای، محال است.
در شرایط کنونی و تا زمانی که نظام فرقهای پابرجا باشد، به نظر من، مشکل بیشتر در توزیع عادلانۀ فواید و دستاوردهای حاکمیت، بهویژه امنیت و عدالت و برابری فرصتها و ازجمله طرحهای توسعه است تا در توزیع خود قدرت. شرایط کنونی بدینگونه است. تبعیض میان گروهها و مناطق مختلف در امور معیشتی و فرصتهای شغلی کاملاً مشهود است.
بنابراین، مشکل موجود یکی از پیامدهای توزیع [ناعادلانه] فواید و دستاوردهای حاکمیت در زمینۀ رفاه و توسعه و برابری است. با توزیع عادلانه میتوان جرقههای انفجاری را که نشانههای آن در افق دیده میشود، خاموش کرد.
نظر شما دربارۀ امکان رفع موانع اساسی دینی در بافت سیاسی لبنان چیست؟ با در نظر گرفتن اصول فرقه گرایانۀ میثاق ملی، چطور می توان این موانع دینی را بدون به کار بردن زور یا خشونت از بین برد؟ خود شما در این زمینه چه دستاوردی داشته اید؟
وجود جمعیتهای دینی گوناگون در لبنان، هیچگونه مانع سیاسی یا اجتماعی پدید نمیآورد و بلکه ویژگی ممتازی است که بعد بینظیر فرهنگی لبنان را به وجود آورده است. با این حال، مشکل موجود ناشی از نظام فرقهای است که شهروندان را از زمان تولد تا دوران مدرسه و کار و حتی مرگ، دستهبندی میکند. این مشکل باید به کوشش همۀ لبنانیان و با همکاری و توافق میان آنان حل شود. هیچ تغییری را به اجبار نمیتوان ایجاد کرد. شهروند عادی به این نتیجه رسیده است که نظام، پیشرفت کشور و مؤسسات آن را متوقف کرده و بر دستهبندی شهروندان اصرار دارد. از این رو، میتوان در پرتو توافق با همگان، دستورالعمل یا طرحی برای پیشرفت مرحلهای ارائه کرد.
به نظر شما، دولت آقای کرامی چه ساختاری را باید برگزیند؟
ما امیدواریم دولت آقای کرامی، هم در گزینش ساختار و هم در عملکرد خود موفق باشد. من توصیههایی را برای حمایت از آقای کرامی و تأمین موفقیت ایشان اظهار خواهم کرد. امّا درمورد