جامعه را نیز در بر می‌گیرد. این سخن از من نیست، از قرآن کریم است. در تفسیر آیه «أَوَلَمْ یَرَوْاْ أَنَّا نَأْتِی الأَرْضَ نَنقُصُهَا مِنْ أَطْرَافِهَا وَاللّهُ یَحْکُمُ لاَ مُعَقِّبَ لِحُکْمِهِ وَهُوَ سَرِیعُ الْحِسَابِ»(25)آمده است که منظور از جوانب زمین، فرهیختگان و دانشمندان هستند. از این رو، جانب و قلّه زمین، انسان است و جانب و قلّه انسان‌ها نیز دانشمندان بیدار و در مرحله بعد سایر دانشمندان‌اند. قرآن وقتی می‌گوید که زمین را از اطراف و جوانب آن فرو مى کاهیم، نظر به مرگ انسان‌های دانشمندِ فرهیخته و صاحب رسالت دارد. معنای فروکاستن از جوانب زمین این است، وگرنه از جوانب کره زمین کاسته نمی‌شود. مقصود از مرز، مرز جامعه است. اطراف و جوانب نیز با توجه به تقسیم‌بندی‌های گوناگون معنا پیدا می‌کند: از یک نظر، فقیر و ثروتمند داریم؛ از نظرگاه سیاسی، حاکم و محکوم داریم؛ از نظرگاه فکر و اندیشه، افراد فرهیخته و صاحب رسالت داریم. واژه فرهیخته نیاز به تفسیر و توضیح دارد، زیرا فرق است بین فرهیخته و دانشمند و ملت زنده‌ای که به آنان اعتماد دارد.

مرزی که امروزه مطرح است، به این معنی اجتماعی است و این مرز از مرز جغرافیایی خطرناک‌تر و حساس‌تر است، زیرا در قرن بیستم کمتر اتفاق می‌افتد که مرز جغرافیایی مورد هجوم قرار گیرد. ولی چه کنیم؟ وضعیت و ضرورت‌ها در برابر شما فارغ‌التحصیلان ما را بر آن می‌دارد که معنای پایتخت، یعنی بیروت، را بفهمیم، هرچند معنای پایتخت قانونی نیز جزو مفهوم آن است، یعنی محل صدور احکام ریاستی که معمولاً از دیرباز در پایتخت صادر شده است.

پس منظور ما از پایتخت، بیروت است و مرادمان از مرزها، روستاها که از ناقوره تا رودخانه کبیر تا دورترین مناطق عکار در اطراف رودخانه است. منظور ما این است. اما آیا به همین مفهوم جغرافیایی از پایتخت و مرز بسنده کنیم؟

من اطلاعاتی در اختیار شما قرار خواهم داد که شاید از آن باخبر باشید. در اینجا به مرور کوتاهی بسنده می‌کنیم و این پرونده را به انجمن شما هدیه می‌کنیم.

حتماً مطالعه هیئت اِرفِد در کتابخانه شما موجود است؛ همان تحقیقات چهاردرصدی که به آن اشاره کردم. اگر بخواهید می‌توانید از محتوای آن مطلع شوید. من تمایل بسیاری دارم که این جدول‌ها و گزارش‌ها را در چارچوب حل مشکلات اجتماعی‌مان مطرح کنم. از شما خواهش می‌کنم که این کار را انجام دهید، و در آینده درباره آن صحبت خواهیم کرد. الآن دوست دارم که این جدول‌ها و آمارها را ارائه کنم که نشان‌دهنده اختلاف سطح میان بیروت و همه مناطق مرزی لبنان ‌-‌از جنوب وشمال و بقاع و عکار‌- است. بخشی از این آمارها را برای شما می‌گویم. در بیروت هر متر مربع زمین به 25 هزار لیره (هر لیره صد قرش است) فروخته می‌شود، در حالی که در بقاع و عکار هر متر زمین به آسانی به قیمت 25 قرش فروخته می‌شود، و زمین‌های بسیاری برای فروش گذاشته شده است. یعنی در فاصله‌ای کمتر از صد کیلومتر در یک کشور کوچک تفاوت صدهزار برابر است. دولت به طور میانگین برای هر فرد در بیروت 430 لیره، در عکار 17 لیره، در بقاع 20 لیره و در جنوب 25 لیره هزینه می‌کند. اگر خدمات شهرداری را که در بیروت از نظر کمّی و کیفی بسیار بالاست، به آن اضافه کنیم، سهم بیروت