همه تلاش و مشقت و آزارهایی که در راه دعوت به خود دید، همه از میان می‌رود؟

پس از ناراحتی پیامبر این سوره مبارک نازل شد. خلاصه سوره، بنابر تفاسیر، این است که : ای پیامبر، اندوهگین مباش. درست است که آنان هزار ماه، یعنی هشتاد و اندی سال، حکومت می‌کنند، نمی‌توانند رسالت تو را از میان ببرند و دین تو پابرجاست. از این روست که آیه شریفه می‌گوید : « ﴿ إِنّا أَنزَلناهُ فِی لَیلَةِ القَدرِ ﴾ .»

شب قدر چیست؟ این مسئله را از کنار هم قرار دادن این آیه و آیه « ﴿ شَهرُ رَمَضانَ الَّذِی أُنزِلَ فِیهِ القُرآنُ ﴾ »[330] می‌فهمیم. از این دو آیه درمی‌یابیم که شب قدر در ماه رمضان است. اما چرا شب «قدر»؟ زیرا در آن شب احکام به وسیله قرآن مقدّر و مشخص و حدود حلال و حرام وضع و هرچیزی معین و چشمه‌های هدایت و راه‌های گمراهی نمایانده می‌شود.

«إِنّا أَنزَلناهُ فِی لَیلَـةِ القَدرِ وَ ما أَدراک ما لَیلَـةُ القَدر.» این آیه برای تعظیم این شب است. « ﴿ لَیلَـة القَدرِ خَیرٌ مِن أَلفِ شَهر ﴾ » این شب از هزار ماه، یعنی دوران حکومت بنی‌امیه، برتر است. «برتر است» به چه معناست؟ یعنی تأثیر این شب بر تاریخ و بر حیات آدمی بیش از تأثیر هزار ماه است. به سخن دیگر، این شب همه آنچه در این هشتاد سال یا هزار ماه صورت داده‌اند، نابود می‌کند. ای پیامبر، اندوهگین مباش. این مسئله موضوع اصلی است. شب قدر از هزار ماه برتر است.

پیش از آنکه به وصف این شب بپردازیم، بحث دیگری وجود دارد. این بحث درباره نزول قرآن کریم است. « ﴿ إِنّا أَنزَلناهُ فِی لَیلَةِ القَدرِ ﴾ .» پس، قرآن در شب قدر نازل شده است. در سوره دیگری آمده است : « ﴿ إِنّا أَنزَلناهُ فِی لَیلَة مُبارَکَـة ﴾ .»[331] در جای دیگر می‌فرماید : « ﴿ شَهرُ رَمَضانَ الَّذِی أُنزِلَ فِیهِ القُرآنُ ﴾ .» بنابر این آیات، قرآن در یک شب نازل شده است، در حالی که آثار تاریخی ثابت می‌کند که قرآن در طول 23 سال بر پیامبر نازل شده است.

پیامبر چهل ساله بود که نزول قرآن با سوره علق آغاز شد : « ﴿ إقرَأ بِاسمِ رَبِّک الَّذِی خَلَقَ ﴾ .»[332] این آیه نخستین آیه‌ای است که بر پیامبر نازل شد و پس از آن، نزول وحی تا آخرِ عمرِ پیامبر ادامه داشت. قرآن 23 سال به صورت تدریجی نازل شد. پس، چگونه است که قرآن می‌گوید : « ﴿ إِنّا أَنزَلناهُ فِی لَیلَـةِ القَدرِ ﴾ » در حالی که ما می‌دانیم که قرآن در مدت 23 نازل شده است. دراین‌باره آرای مختلفی میان مفسران وجود دارد. برخی می‌گویند که مقصود از « ﴿ إِنّا أَنزَلناهُ فِی لَیلَـةِ القَدرِ ﴾ » این است که نزول قرآن را در این شب آغاز کردیم. به سخن دیگر، قرآن به صورت تدریجی و در 23 سال نازل شد، اما آغازِ نزولِ آن شبِ قدر بود. این نظر جمع بین این آیه و نزول تدریجی قرآن است.

برخی دیگر از مفسران می‌گویند که پایان قرآن در شب قدر بود و قرآن کامل شد، یعنی اتمام نزول قرآن در شب قدر صورت گرفت. برخی از تفاسیر که به روایات هم استناد می‌کنند، می‌گویند که تمام آیاتی که در طول سال بر پیامبر نازل می‌شد، در شب قدر، بار دیگر نازل می‌شد. به سخن دیگر، آیاتی که در طول یک سال بر پیامبر نازل می‌شد، در شب قدر، بار دیگر، بر قلب پیامبر وحی می‌شد. این کار برای این بود که مسلمانان آنچه را داشتند، با آنچه وحی