این گفتار با همین عنوان در کتاب حدیث سحرگاهان درج شده است.

﴿ بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ ﴾

﴿ أَمَّنْ یجِیبُ الْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاهُ وَیکْشِفُ السُّوءَ وَیجْعَلُکُمْ خُلَفَاءَ الْأَرْضِ أَإِلَهٌ مَعَ اللهِ قَلِیلًا مَا تَذَکَّرُونَ ﴾ .

یا آنکه درمانده را چون بخواندش، پاسخ می‌دهد و رنج از او دور می‌کند و شما را در زمین جانشین پیشینیان می‌سازد. آیا با وجود اللّه خدای دیگری هست؟ چه اندک پند می‌گیرید.

(نمل، 62)

در کنار مضامین والایی که در آیات قرآن به آن دست می‌یابیم، این آیه توجه ما را به خود جلب می‌کند؛ آیه‌ای که در وقت دعا و در مجالس مؤمنان بسیار خوانده می‌شود. این آیه به مواقع استجابت دعا اشاره می‌کند و در مقابل ادعای آنان که می‌خواهند دعا را جانشین عمل کنند و نیز ادعای آنان که منکر تأثیر دعا در همه حالات هستند، می‌ایستد.

در حقیقت، ما در میان مؤمنان به سه گروه برمی‌خوریم : گروهی معتقدند که دعا تنها وسیله برای درمان همه مشکلات و باز کردن همه گره‌ها و به دست آوردن همه‌چیز است. اینان می‌گویند که به جای کار کردن، آمادگی داشتن، زمینه‌چینی، جست‌وجو کردن، اندیشیدن، آموختن و معالجه کردن، به جای همه این‌ها، باید به درگاه خداوند دعا کرد؛ برای موفقیت در امتحان، پیروزی در جنگ و معالجه بیماری‌ها و هرچیز دیگری. اما اسلام این ادعا را رد می‌کند. زیرا اسلام تأکید می‌کند که خداوند برای هرچیزی اندازه و سببی قرار داده است و اگر انسان بخواهد به خیر و رستگاری و پیروزی دست یابد، باید کار کند و آمادگی کسب کند. داستان حدیث شریف درباره شتر مجروح و دعا کردن زنی که صاحب این شتر بود، معروف است. پیامبر به او فرمود که تو باید مقداری قطران را نیز به دعایت بیفزایی، بدین‌معنا که باید علاجی به کار ببندی و بعد از آن، به درگاه خداوند دعا کنی. پیامبر در زندگی خود اهل کار بود و در جنگیدن هم برنامه‌ریزی داشت و در هنگام بیماری خویش را معالجه می‌کرد. سیره پیامبران و اولیا و امامان نیز چنین بوده است؛ دعا کردن جانشین تلاش و کار نیست، بلکه انسان باید در کنار تلاش و کار کردن دعا کند.

گروهی دیگر چون سکولارها می‌گویند که دعا کردن هیچ اثری ندارد و انسان باید تلاش و کار کند و آمادگی کسب کند و زمینه‌چینی کند، بدون آنکه دعا هیچ اثری داشته باشد، بلکه کارها و موفقیت تنها به خود انسان بازمی‌گردد. این سخن نیز در این آیه شریفه به صراحت رد شده است، هنگامی که قرآن کریم می‌گوید : « ﴿ أَمَّنْ یجِیبُ الْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاهُ وَیکْشِفُ السُّوءَ ﴾ .» این آیه در این معنا صراحت دارد که انسان مضطر، یعنی کسی که همه تلاشش را برای فراهم کردن اسباب و آماده کردن پیروزی و دفاع و درمان کرده است و بعد از این همه، مضطر شده است، یعنی نتوانسته است به نتیجه برسد، نه به سبب کوتاهی، بلکه به علت ناتوانی و به بن‌بست رسیدن، این انسان اگر به درگاه خداوند دعا کند،