دین و کارگر
به مناسبت روز کارگر «سازمان کارگری جوانان مسیحی» در لبنان از امام موسی صدر دعوت کرد تا در مراسم آنان شرکت کند. در این برنامه مطران شکرالله حرب هم شرکت کرده بود و مراسم زیر نظر رئیسجمهور لبنان، شارل حلو، برگزار میشد. ای�� بزرگداشت در کلیسای «الایقونة العجائبیة» و در اوّل می 1969 میلادی برگزار شد.
این سخنرانی با همین عنوان در کتاب رهیافتهای اقتصادی اسلام درج شده است.
موضع دین در برابر کارگر در حمایت مادی دین از کارگر و انواع تکریم از او خلاصه میشود.
الف. حمایت مادی
دین کار را عامل متمایز در عوامل سهگانه تولید، یعنی کار و ابزار و سرمایه میشمارد. در آموزههای دین این تمایز بدین شکل است:
1. تحریم ربا: ربا یعنی سود ثابت برای سرمایه، چه در حالت سوددهی و چه در ضرر. دین بدون هیچ استثنائی ربا را مطلقاً حرام کرده است.
2. هنگامی که سرمایه و کار با هم شریک میشوند، سرمایه باید در سود شریک شود و نمیتواند مصون از ضرر باشد. در فقه اسلامی در قرارداد مضاربه بر مصونیت کار از ضرر تأکید شده است، و ضرر را فقط متوجه سرمایه میداند.
3. ابزار را نمیتوان در سود شریک کرد. (ابزار جدید همچون کارخانه و ابزار قدیمی مثل گاو و وسایل شخمزنی و غیره.) تنها امکان این است که اجرتی به صورت ثابت بدان اختصاص داد.
4. کارگر میتواند به نسبت معینی در سود شریک شود و یا اینکه مزد ثابتی داشته باشد.
از این موارد میتوان نتیجه گرفت ک�� کار سه امتیاز نسبت به ابزار و سرمایه دارد؛ شرکت در سود، مصون بودن از ضرر و امکان دریافت اجرت ثابت. در حالیکه سرمایه فقط از امتیاز اوّل بهره میگیرد و میتواند به نسبت معینی در سود شریک شود. سرمایه نمیتواند مصون از ضرر باشد. همچنین، نمیتواند سود ثابتی داشته باشد، چون رباست. ابزار نیز فقط امتیاز سوم را دارد، یعنی فقط میتواند اجرت ثابت داشته باشد.
برای اینکه از ضعف کارگر برای مجبور کردنش به دستمزد اندک، سوءاستفاده نشود، دین موضع سختگیرانه و قاطعی دارد، و محرومیت کارگر از مزد خود را بهطور بینظیری حرام میداند. دین توافق کارگر با سرمایهگذار را به خودشان واگذار کرده است تا با رعایت عدالت، زمینهای برای انتخاب بهترین راهحلها و عادلانهترین دستمزد فراهم شود.
دین به شکل نادری بر پرداخت سریع دستمزد کارگر تأکید دارد، آن هم بسیار فراوان و در ضمن آموزههای گسترده.
ب. تکریم کارگر و قداست کار
1. پیامبران و ائمه از طبقه کارگر بودند. ﴿ ابراهیم و موسی ﴾ (ع) گوسفند میچراندند. عیسی(ع) نجار بود و محمد(ص) در کودکی چوپانی میکرد. سپس، در مکه و شام کارگر تاجر بود. علی(ع) نیز کشاورز ب��د. برخی همچون امام کاظم(ع) به این مسئله میبالیدند: «علیبنحمزه میگوید که پدرم گفت: امام کاظم را دیدم که در زمینش کار میکند و پاهایش عرق کرده است. به او گفتم: فدایت شوم، دیگران