گام به گام با امام موسی صدر
جلد:
12
صفحه:
363
از این رو به نیازهای دیگری میاندیشند. انسانها برق و اتومبیل و لباس شیک میخواهند و هنگامی که اینها هم فراهم شد، تلویزیون میخواهند و این سلسله خواستنها ادامه دارد. نیاز به معنای نیاز بسیار ضروری نیست، بلکه به معنای چیزی است که انسان تمایل دارد آن را برای خود فراهم سازد. از همین رو، به جستوجوی آن میرود. این نیاز بنیان و جوهره ارزش است. این مقدمه بحث بود.
اگر بنیان ارزش، به اعتراف همه، نیاز است، پرسشهای گوناگونی میتوان دراینباره مطرح کرد:
اگر ارزش کالا با کار صورتگرفته بر روی آن برابر است و اساس ارزشگذاری این مسئله است، هنگامی که مواد اولیه متفاوت میشود، تناقضی مییابیم. نمونهای برای شما بیان میکنم. شما میدانید که انواع پنبه در جهان موجود است؛ پنبه مصری، پنبه سوری و غیر این دو. پنبه مصری بهترین نوع پنبه است، چرا؟ زیرا الیاف و نخهای این نوع پنبه بلندتر است. از پنبه مصری اجناس با کیفیت بالا میسازند. چرا پنبه مصری دارای کیفیت بهتری است؟ علت این مسئله امری طبیعی است. زمین آنجا یا گل و لایی که در اثر طغیان رودخانه نیل به وجود آمده یا وضعیت جوی آنجا، نمیدانم، امّا هر علتی که داشته باشد، ارزش پنبه مصری در جهان بیش از انواع دیگر پنبه است، زیرا که این پنبه نیازهای بیشتری را مرتفع میکند. پنبه غیرمصری هم انواعی دارد که به علت کوتاهی الیاف برخی از آنها و زبری بیشتر قیمتهای کمتری دارند. در اینجا این پرسش مطرح میشود که دو کارگر با مهارت و نیروی برابر در زمانی مشخص و مانند هم یکی بر روی پنبه سوری و دیگری بر روی پنبه مصری کار میکنند و کالایی میسازند. اگر ارزش کالا با کار صورتگرفته بر آن برابر است، باید ارزش پنبه مصری و سوری برابر باشد. امّا چرا ارزش پنبه مصری بیشتر است؟
این مثال کوچک نگاه ما را متوجه مسئلهای گسترده میکند. این مسئله این است که کار، بهتنهایی، ارزش کالا و نیاز انسان به آن را مشخص نمیکند. بلکه کیفیت و طبیعت نیز، که با کار همراه میشود، تأثیر بسزایی در ارزش کالا دارد. آب و هوا، درجه حرارت، درجه رطوبت و الخ، همگی، در نوع کالا تأثیر میگذارد. اگر دانه پنبه مصری را در سوریه کشت کنیم، مانند پنبه کشتشده در مصر نخواهد بود. اینگونه است که در درستی نظریه ارزش شک میکنیم؛ یعنی در این مسئله که ارزش کالا بر اساس کار صورتگرفته بر آن تعیین میشود.
بهطور خلاصه باید بگوییم که ما نمیتوانیم این نظریه را بپذیریم که کار ارزش کالا را مشخص میکند. در درستی این نظریه شک داریم. بله، کار تنها عامل انسانی در تولید کالاست و در این مسئله کسی تردید ندارد، امّا آیا ارزش در پرتو کار تعیین میشود؟