گام به گام با امام موسی صدر
جلد:
12
صفحه:
327
بر نظریه ارزش است. در جلسات نخستین مجلس اعلای شیعیان به تفصیل بدین مباحث پرداختیم و إنشاءالله مطالب را چاپ و تقدیم جوانان میکنیم.
نظریه ارزش بدینمعناست که ارزش هرچیزی به اندازه کار متراکم در آن است، که این مسئله درست نیست. قیمت هرچیزی بهطور طبیعی دستخوش نیاز مردم به آن است، امّا تلاشی که در این کالا صرف میشود، به طب��عت باز میگردد. مثلاً تو مقداری شن را از طبیعت میگیری و با آهنِ در کارخانه و تلاش انسانی، چه تلاش بدنی و چه فکری، کتری میسازی. یعنی با تلاش انسانی از طریق کار و اندیشه و از طریق صناعت و از طریق جمعآوری شن توانستهای این کالا را بسازی. تلاش انسانی وجود دارد و کسی در این مسئله بحث و اشکالی ندارد. امّا تلاش تو بدون طبیعت هیچ است. نمیتوانی بگویی این کار است که ارزش کالا را مشخص میکند. ارزش کالا برابر است با تلاش آدمی بهعلاوه طبیعت. طبیعت چیزهای بسیاری فراهم میکند.
به عنوان مثال، پنبه مصری و پنبه لبنانی را در نظر میگیریم. مصر و لبنان هر دو کشوری عربی هستند و یک نوع دانه در هردو خاک کاشته میشود و یک نوع داشت هم برای هردو رعایت میشود. امّا پنبه مصری در جهان چند برابر قیمت دارد. چرا؟ چون الیاف پنبه مصری بلندتر و لطیفتر است. پنبه مصری را مانند حریر میتوان بافت و به همین دلیل در جهان خواهان بسیاری دارد. آری، تلاش انسانی در هر دو برابر است. همه عوامل ازجمله کارگر و تلاش فکری و کار و آبیاری و مبارزه با حشرات در هر دو برابر است. امّا با این حال قیمت پ��به مصری بیشتر است، چون به نیازهای بیشتری پاسخ میگوید. در اینجا تفاوت در طبیعت است.
مثال دیگری میزنم. هنرمند را در نظر بگیرید. هنر امری طبیعی است. یعنی پروردگار این موهبت را به کسی میدهد و مثلاً او میتواند کاریکاتور بکشد. آیا او فقط با تلاش خود این کار را میکند؟ هرگز، هر اندازه هم که بکوشد، نمیتواند. بلکه افزون بر تلاش، چیز دیگری هم هست. هنرمندان، ازجمله نقاشان، اینگونهاند. میگویند که پیکاسو به رستورانی رفت و پس از اینکه غذا خورد تصویر لیر، مثلاً 100 لیر ایتالیا را در بشقاب کشید. وقتی مهماندار آمد و بشقاب را گرفت، گمان کرد که پول است. وقتی متوجه شد، به پیکاسو اعتراض کرد و ناسزا گفت و گفت که چرا مرا گول زدی. صاحب رستوران آمد و گفت: این نقاشی پیکاسوست، بیش از100 لیر ارزش دارد، بلکه میلیونها ارزش دارد. خب، حالا پیکاسو چقدر مقبولیت دارد؟ من خودم نقاشیهای پیکاسو را نمیپسندم. البته، او نقاشیهای زیبایی دارد که دارای اسلوب مدرن و تازهای است و چهبسا، به آگاهی دیگری نیاز دارد.
طبیعت به پیکاسو و رافائل و دیگر هنرمندان چیزی داده است که به برادر و مادر و پدر و خواهر آنان ندا��ه است. آیا فقط تلاش انسان معیار ارزش است؟ خیر، بلکه تلاش بهعلاوه طبیعت معیار ارزش است. استعداد از طبیعت است. طبیعتاً، ما همه طبیعت را از جانب خدا و مخلوق او میدانیم. پس نمیتوانیم بر این نظریه ارزش پافشاری کنیم. یعنی ارزش کالا برابر با تلاش انسانی نیست. مارکسیستها باید این مسئله را مورد توجه قرار دهند.
این مباحث از من نیست. این کتاب به چاپ رسیده و در دسترس است. من به اندازه مطالعاتم در حوزه اقتصاد به این مسئله پرداختم. ممکن