اسلام بهخوبی روشن میکند که اسلام هدف اصلی خود را تنها بالا رفتن سطح زندگی مادی مردم و بهبود وضع خوراک، لباس، مسکن و سایر موجبات آسایش قرار نداده است، بلکه به همراه این منظور، و بالاتر از آن، تکامل روحی و فضایل اخلاقی در نظر قانونگذار اسلام بوده است.
بنابراین در همه احکام فقهی و معاملات و کلیه قوانین اقتصادی، این اساس مورد ملاحظه بوده و ما نیز بهطور کامل باید به آن توجه کنیم.
ب . دلیل این اصل
1. آیات متعددی که زندگی دنیا و دارایی را زیبایی و زینت میداند و هدف از آن را تربیت و امتحان و یا مهمتر و ثابتتر از آن را اعمال صالح قرار داده، خود بر این مدعی بهترین دلیل است.
2. روایات بیشماری که در کتابهای حدیث و فقه آمده و ما به ذکر چند تا از آنها اکتفا میکنیم. رسول خدا فرمود: «نعم المال الصالح للرجل صالح.»
همچنین فرمودند: «لا خیر فیمن لایحب جمع المال من حلال لکف به وجهه و یقضی به دینه و یصل به رحمه.»
کسی که دوست ندارد مال حلالی جمع کند تا با آن آبرویش را حفظ کند و دَینش را ادا کند و با آن صله رحم به جا آورد، خیر نمیبیند.
در تعالیم اسلامی تأکیدات بلیغی برای یاد گرفتن احکام دینی تجارت قبل از اشتغال به تجارت شده است. از امامباقر(ع) نقل شده است که علی(ع) هنگامی که در کوفه بود، همهروزه صبح اوّل وقت بیرون میآمد و در بازارهای کوفه گردش میکرد و تازیانهای بر دوش داشت که دارای دو طرف و نام آن «سبیبه» بود. او به هر بازاری که میرسید، میایستاد و ندا درمیداد: «ای تجار و بازرگانان، از خدای بپرهیزید.» مردم که صدای حضرتش را میشنیدند هر کاری که به دست داشتند، کنار میگذاشتند و با دل و جان به اوامرش گوش میدادند. میفرمود: «قبل از هر کار از خداوند طلب خوبی کنید. به ارفاق برکت از خدا بگیرید و با مشتریان مهربانی کنید. خود را به زیور بردباری بیارایید و قسم نخورید و از دروغ بپرهیزید و ستمکار نباشید و با مظلومان با انصاف رفتار کنید. نزدیک ربا نروید و کمفروشی نکنید و مردم را گول نزنید و به این وسیله دنیا را تباه نسازید.» آنگاه در همه بازارها میگشت و سپس، برای سایر وظایف خود درباره مردم آماده میشد.