گام به گام با امام موسی صدر
جلد:
12
صفحه:
305
را به صورت سلف میفروشد و علاوه بر تأمین احتیاجات خود، برای بالا بردن کیفیت محصول خود اقداماتی انجام میدهد. تاجر در آنجا گندم را ارزانتر خریداری میکند و گرانتر میفروشد.
مثال چهارم: در معاملات نسیه که جنس مورد نیاز تحویل گرفته میشود و پول در وقت دیگری پرداخت میگردد، بهطور طبیعی فروشنده کالای مورد نظر را نقداً ارزانتر خریده است.
دقت و مطالعه در این چند مثال، راه ما را برای تحقیق در مسئله مورد بحث نزدیکتر میکند، چه با کمال وضوح سودمندی پنبه در بازار مصر و یخ در زمستان یا پنبه در بازار منچستر و یخ در تابستان تفاوت دارد. این سودمندیِ زیادتر با فعالیت فکری و عملی تاجر به وجود آمده است. در مثال سوم و چهارم سودمندی کالا تفاوتی نکرده، ولی سودمندی پول بسیار فرق دارد. یعنی پول برای کشاورز در مثال سوم دارای سودمندی بیشتری است و ترجیح میدهد همین پول را قبل از رسیدن محصول با شرایط مشکلتری به دست بیاورد.
اینک میتوانیم از بررسی خود نتیجه بگیریم که در دو معاملهای که فرض شد، یعنی پول ــ کالا و کالا ــ پول بر اثر فعالیت تاجر، سودمندی کالا تفاوت زیادی پیدا کرده است و در نتیجه، پولی که در مقابل کالا در معامله دوم وا��ع شده است، زیادتر از پول اوّل است. همینطور در قسمتی از معاملات سودمندی پول در معامله اوّل زیادتر بوده است. بنابراین، در معامله پول زیادتری قرار گرفته است تا جبران کاهش سودمندی را بکند. به این ترتیب، اولین نقد را با توضیح کافی به دست آوردیم و در اینجا به جمله دیگر کتاب توجه میکنیم: «جنبش پول ــ کالا ــ پول علت و سبب دیگری غیر از اختلاف کمّی دو مبلغ پول نمیتواند داشته باشد.»
از توضیحات بالا معلوم شد که با آنکه تاجر برای اختلاف کمّی دو مبلغ، عامل این جنبش است، ولی طرف معامله به علت افزایش سودمندی کالا یا کاهش سودمندی پول به این معامله اقدام کرده است.
چند انتقاد دیگر
1. تجارت امروز منحصر به خرید کالا به قصد فروش نیست، بلکه هزاران قسم معامله و تجارت در بازار جهان دیده میشود که توضیحات مارکس در موضوع ارزش اضافی به هیچ وجه به آنها مربوط نمیشود. ما در اینجا به ذکر چند نوع از آنها اکتفا میکنیم:
الف. کلیه کارهای حقالعمل کاری، کمیسیونری و دلالی امروز فصل مهمی از تجارت محسوب میشود و قوانین تجارت دنیا عموماً درباره آنها مقرراتی خاص دارد؛
ب. فعالیتهای بنگاههای مسافربری و حملونقل هوایی و دریایی و غیر اینها؛
ج. بیمه و انواع آن، که از مهمترین و شایعترین تجارتهای امروز دنیاست؛
د. مبادله اسناد تجارتی از قبیل برات و سفته و غیره؛
هـ . معاملات بانکی که خود به هزاران نوع میرسد، هرچند قسمت زیادی از آنها به علل دیگر مشروع نیست؛
و. نمایشگاههای عمومی؛
ز. معاملات حراج؛
ح. کارگاههای دستی که جزء تولیدات صنعتی به شمار نمیآید.
خواننده محترم مشاهده میکند که اِشکال