س. این گروه از ارتش که قرار است وارد شود، ضعیف ترین گروه صحنه خواهد بود. در صورتی که مذاکرات ژنو آن گونه که مقاومت فلسطین دوست دارد، پیش نرود و مقاومت ببیند که به ژنو دعوت نخواهد شد، چه ضم��نتی وجود دارد که فلسطینیان یا سازمان های مخالف، آتش بس را نقض نکنند یا با ارتش درگیر نشوند؟
ج. به نظر من مهم گام اوّل است. وقتی دولت قانونی گام اوّل را برداشت و مردم بر گرد این دولت جمع شدند و مؤسسه‌ها احیا شدند، طبیعتاً، جنوب دیگر صحنه درگیری میان فلسطینیان و لبنانیان یا چپ و راست نخواهد بود. این درگیری بخشی از درگیری موجود در کل کشور خواهد بود. در نهایت، فلسطینیان، چه از نظر معنوی و چه از نظر مادی، میهمان هستند و هر پیمانی با آن‌ها ناظر به مصلحت لبنان یا مصلحت خودشان است. جنوبی که از لبنان جدا افتاده و از حاکمیت قانونی دور است، نباید صحنه درگیری باشد. خطر این است. اگر حاکیمت قانونی تا جنوب امتداد یابد، در این صورت، درگیری کلی می‌شود، چون اگر خدای نکرده برخی گروه‌ها یا سازمان‌ها یا هیئت‌های مخالف خواستند آتش‌بس را نقض کنند، خود را رو در روی کل لبنان می‌بینند، نه فقط مردم بی‌دفاع جنوب. ولی فکر نمی‌کنم آن‌ها چنین کاری کنند. این یک نکته.
نکته دوم این است که همان‌طور که دانستید مسئله مهم، مسئله جدا کردن بحران لبنان از بحران خاورمیانه است. مسئله اصلی این است. اگر این دو مسئله از هم جدا شود، در این صورت، واکنش فلسطینیان به ندادن حقوق آن‌ها یا دعوت نشدن به کنفرانس ژنو یا راضی نبودن از فضای کنفرانس، بیرون از محدوده لبنان خواهد بود. اگر هم گروهی فلسطینی بخواهد با آنچه می‌گذرد مخالفت کند، طبیعتاً، باید فعالیت چریکی خود را در کل دنیای عرب انجام دهد، نه فقط در جنوب لبنان. وقتی ما مشکل سیاسی جنوب یا لبنان را از مشکل خاورمیانه جدا کنیم، مواضع حقیقی متفاوت خواهند بود. آنچه بسیار مهم است، پشتیبانی از دولت قانونی و حلقه زدن بر گرد آن و تلاش برای جذب بیشتر حضور رسمی لبنان در جنوب است.
س. آیا همان طور که فرمودید، دیدگاه بعضی این است که بحران را در جنوب لبنان محصور کنند؟
ج. دیدگاه رایج این بود. تصمیمی که گرفته بودند، همین بود.
س. آیا این دیدگاه طرف های درگیر بود؟
ج. خیر، این تصمیم سران عرب بود. آن‌ها وقتی می‌خواهند بحران را فروبنشانند، این کار را با توجه به توانایی‌های مادی و معنوی خود انجام می‌دهند. خب، برای حل این مسئله چه کنیم؟ ابتدا از کل لبنان شروع می‌کنیم و سپس، به سمت جنوب می‌رویم: یا هم‌زمان با بحران خاورمیانه یا پیش از آن یا پس از آن.
س. یعنی این دیدگاه را دیدگاهی عربی به شمار آوریم نه دیدگاه طرف های نزاع؟
ج. طرف‌های درگیر نیز از آن استقبال می‌کردند، زیرا راه در برابر آنان باز بود. آن‌ها خواستار ادامه درگیری بودند. آن‌ها اینجا با یکدیگر می‌جنگیدند و وقتی نیروهای بازدارنده عربی آمدند، آن‌ها دست کشیدند، وگرنه، اگر آن‌ها خواهان آتش‌بس بودند، پیش از آمدن نیروی بازدارنده آتش‌بس را اجرا می‌کردند.