خداوند ببرهایی کاغذی بیش نیستند. در برابر اراده الهی همه‌چیز فرومی‌افتد: هیبت آمریکا، وسعت اتحاد شوروی، عظمت بازار مشترک اروپایی، ثروت اعراب و تکنولوژی اسرائیل. همه انواع طغیان و فساد در برابر اراده حق الهی فرو می‌پاشد. در جهان جز یک حقیقت واحد وجود ندارد و هرکس به آن حقیقتِ متکاملِ جهانی چنگ زند، پیروز است.
ما همایش خود را با این تواضع و با این سربلندی آغاز می‌کنیم و امیدواریم که نشست‌های ما تکرار شود. گام‌های بلند و بزرگی در راه رسیدن به این هدف بزرگ برداشته‌ایم؛ هدفی که از انسان آغاز و به تمامی هستی منتهی می‌شود، که ما از خداییم و به سوی او باز می‌گردیم، و چنان‌که رسول خدا(ص) می‌فرماید: «وَلَو أنَّ عَبداً مُؤمناً قامَت قِیامَتُهُ وَ بِیَدِهِ غرسة لَغَرَسَها قَبلَ أن یَمُوتَ.» (اگر بنده مؤمنی را مرگ فرارسد و نهالی در دست داشته باشد، پیش از مردن آن نهال را در زمین می‌کارد.) بر این اساس، رفتار ما حرکتی مستمر و تلاشی همیشگی و امیدی بی‌پایان و اراده‌ای برخاسته از اراده خداوندِ شکست‌ناپذیر است و اندیشه‌ای است که از عقل و اندیشه هستی سرچشمه می‌گیرد و به خواست خدا این راه را ادامه خواهیم داد. هدف این همایش آن است که مرحله‌ای را که گذشت و مرحله‌ای را که در پیش داریم، ارزیابی کنیم و برای ورود به ژرفای بحث لازم است اندکی به تاریخ گذشته دور و نزدیک بازگردیم.
ما مسلمان و شیعه هستیم و تشیع از نگاه ما نه یک مذهب در میان مذاهب اسلامی، بلکه ایدئولوژیِ مسلمانان پیشتاز است. تشیع هیچ‌گاه ��انند اسلام مقوله‌ای نژادی نیست[55] که افراد را طبقه‌بندی کند و آن‌ها را از دیگر انسان‌ها جدا سازد، بلکه تشیع اندیشه‌ای است که انسان به آن معتقد می‌شود و به آن عمل می‌کند. و از آغاز اسلام، امامان ما و نیاکان و اهالی سرزمین ما بر مبنای چنین برداشتی از اسلام رفتار می‌کردند، مسئولیت خود را بر دوش می‌کشیدند و برای امت اسلام از منافع خود چشم‌پوشی می‌کردند. آنان خود را جزئی از این امت می‌دانستند و برای مبارزه و برای بر دوش کشیدن بار مسئولیت از یکدیگر پیشی می‌گرفتند، امّا غنیمت‌ها و دستاوردها از آنِ همه بود و آنان به سهم یک نفر بسنده می‌کردند، و همچون شمعی بودند که می‌سوزد و آب می‌شود تا راه دیگران را روشن کند.
امامان ما در چنین راهی قدم برمی‌داشتند. امّا پس از آن، تشیع به مقوله‌ای نژادی تبدیل شد و هرکس از والدینْ شیعه‌مذهب یا در جامعه شیعی زاده می‌شد، شیعه نام گرفت. امام صادق(ع) این امر را نفی می‌کند و تشیع را ویژگی و صفت می‌داند، نه نژاد و طبقه برای انسان. برداشت ما از تشیع این‌گونه است.
امامان و نیاکان و پدران ما خویشتن را از یاد برده و خود را وقف خدمت به امت کرده بودند، پیکار کردند و اجتهاد کردند، و افتخار ما این است که باب اجتهاد به روی ما بسته نبوده است. اجتهاد تلاشی است برای تطبیق احکام کلی شرع با وضعیتِ فعلیِ زندگی؛ استنباط احکام برای موضوع و برای اجرا. از این رو، همه وقایع را با دیده اجتهادی و پویا و واقع‌گرایانه