جنبش و فرقه گرایی
( بسم الله الرحمن الرحیم )
مقدمه
برای اینکه بحث ما علمی و واقعی باشد، باید از بیاعتنایی به مفاهیم و اندیشههای گذشته و دیدگاههای برآمده از کتابهای خود دست برداریم و از شایعاتِ مغرضانه دوری کنیم و واقعیتها را بهطور کامل مطالعه و بررسی کنیم و از رهگذر آن، وضعیت روانی و انگیزههای درونی انسانها را تحلیل کنیم تا به نتایجی درست و بهدور از حکمهای کلی و توخالی و قالبهای خشک و آماده برسیم.
تردیدی نیست که بسیاری افراد، مفاهیم را با یکدیگر خلط کرده و از تبیین معنای مصطلحات و مدلولهای آن چشمپوشی کردهاند. گذشته از آن، در تحلیل آنچه پدیده فرقهگرایی خوانده میشود و بر جامعه ما حکمفرماست، سطحینگری کردهاند. آنان بدون آنکه جنبههای مثبت و منفی آن را درک کنند و بدون آنکه بین تعهد دینی و تعصب فرقهای فرق بگذارند، وارد تفسیر لفظی میشوند. این رویکرد سبب شکست نیروهای ترقیخواه در ایجاد زمینه و فضای مناسب برای پذیرفته شدن راهحلهای انقلابی شده است.
1. تعریف دین
دین چیزی است که انسان بپذیرد و در برابر آن تسلیم شود، خواه منبع آن خدا باشد یا انسان. وقتی آنچه از سوی خدا نازل شده است، مو��د نظرمان باشد، این اصطلاح را به صورت «دین خدا» یا «دین آسمانی» به کار میبریم. خداوند متعال درباره دین خود فرموده است: « ﴿ أَفَغَیْرَ دِینِ اللهِ یَبْغُونَ ﴾ »[42]؛
« ﴿ إِنَّ الدِّینَ عِنْدَ اللهِ الْإِسْلاَمُ ﴾ .»[43]
2. تعریف فرقه گرایی
فرقهگرایی یعنی تعصب داشتن به اندیشهها و اعتقاداتی که در اصل به دینی مشخص منسوب است، بدون آنکه توانایی ارائه توجیه عقلی برای این تعصب در قبال دیگران را داشته باشد، جز این توجیه که این آداب و رسوم و باورها از نیاکان به ارث رسیده است: « ﴿ إِنَّا وَجَدْنَا آبَاءَنَا عَلَی أُمَّةً وَإِنَّا عَلَی آثَارِهِمْ مُقْتَدُونَ ﴾ .»[44]
3. خاستگاه اصلی جنبش محرومان
در منشور جنبش آمده است که این جنبش برخاسته از ایمان به خدا، به معنای حقیقی آن است، نه به مفهوم انتزاعی آن. بنابر این معنا، حاکمیت تنها از آن خداوند است. بر این اساس، ما به همه ادیان آسمانی ایمان داریم و ازجمله به آخرین حلقه از این رسالتها یعنی اسلام که جامع همه ادیان و تصدیقکننده آنهاست و بر همه آنها احاطه دارد. ما در همه عرصههای زندگی خود بر این دین تکیه میکنیم.
برای آنکه غیرفرقهای بودن جنبش روشن شود، باید تفاوتهای آشکار میان دین الهی و فرقهگرایی را تبیین کنیم. بدینترتیب، تشخیص این دو از یکدیگر و پی بردن به بُع�� غیرفرقهای جنبش بسیار آسان میشود.
[42]. «آیا دینی جز دین خدا میجویند.» (آل عمران، 83)
[43]. «هر آینه دین در نزد خدا دین اسلام است.» (آل عمران، 19)
[44]. «پدرانمان را بر آیینی یافتیم و به اعمال آنان اقتدا میکنیم.» (زخرف، 23)