( بسم الله الرحمن الرحیم )
[...] خب! به بحث اعتقادی بپردازیم. در واقع، صحبت کردن برای من [دشوار است.] ابتدای ماه رمضان خواستم بگویم که ما در ماه رمضان یک روش را به‌طور ثابت دنبال خواهیم کرد. ولی گویا من در برابر روزه کم آورده‌ام. شکر خدا هنوز روزه می‌گیرم، ولی وضع جسمی‌ام بسیار بد است، فشارم پایین است، کمتر از هفت است و برای صحبت کردن در روز جمعه توان کمی دارم. إن‌شاء‌الله بحث امروز را ادامه خواهم داد، ولی دو جمعه آینده جلسه و سخنرانی نخواهیم داشت تا بعد از ماه رمضان. به جای آن برنامه دیگری داریم. شب جمعه آینده یعنی نوزدهم بنابر تقویم رسمی و هیجدهم بنابر اینکه اوّل رمضان سه‌شنبه باشد، از شب جمعه به مدت ده شب یا تا آخر رمضان یا به مدت یک هفته، هر شب اینجا مراسم دعا و قرائت قرآن و سخنرانی و مباحث گوناگون فرهنگی داریم. اگر جوانان بتوانند در این مراسم حضور یابند، بخشی از مباحث اعتقادی که جمعه‌ها ارائه می‌شد، جبران می‌شود.
تلاش خواهیم کرد این فعالیت را در روزنامه‌ها اعلام کنیم. سالن پایین را با حصیر فرش می‌کنیم و به دعا و نیایش به درگاه خداوند می‌نشینیم و از ماه رمضان بهره می‌گیریم. به نظر من ساعت ده شروع کنیم تا ساعت دو یا یک یا یک‌و‌نیم بعد از نیمه‌شب. در هر حال، بحث اعتقادی امروز آخرین بحث ما در این ماه است و ادامه آن پس از پایان رمضان خواهد بود. ما در بحث‌های اعتقادی گذشته درباره پیدایش جنبش و درباره نخستین تجربه صحبت کردیم.
از امروز به درسی که جزوه آن قبلاً با عنوان «أضواء علی المیثاق» توزیع شده است، می‌پردازیم و تلاش خواهم کرد از رهگذر توضیحاتی که درباره منشور جنبش می‌دهم، درباره ایدئولوژی جنبش نیز صحبت کنم.
نکته اول که جنبه مقدماتی دارد، این است که در مقدمه منشور آمده است: جنبش محر��مان متعلق به همه انسان‌هاست. این جنبش یعنی ایستادن هر انسان در برابر هرچیزی که مانع سعادتمند شدن اوست و هرچیزی که می‌خواهد آینده او را متوقف کند و هرچیزی که می‌خواهد از رسیدن او به سعادت و به اهدافش جلوگیری کند. از این رو، جنبش محرومان جنبش هر انسان در گذشته و حال و آینده و در هر مکانی است و جنبشی یک‌پارچه در سرتاسر جهان است.
در توضیح این مقدمه باید بگویم که درمورد انسان، هر انسانی، نظریات گوناگون فلسفی وجود دارد. درباره انسان این پرسش‌ها مطرح است: به چه می‌اندیشد؟ چه احساسی دارد؟ چه هدفی دارد؟ برخی از فلاسفه گفته‌اند که سرشت انسان شرّ است. انسان ذاتاً گناهکار است، بر شر و بدی سرشته شده و به دنبال شر است. برخی چنین نظری دارند. برخی دیگر از فلاسفه گفته‌اند که انسان تابع محیط خود است. تابلوی سفیدی است که هرچه روی آن نوشته شود، بازتاب پیدا می‌کند.
دیدگاه اجتماعی کمونیسم قائل است که اگر مردم را در یک طبقه قرار دهیم و مالکیت ابزار تولید را لغو کنیم، خواهیم توانست جامعه‌ای با یک طبقه تشکیل دهیم که همه افراد آن یکسان فکر کنند و در نتیجه، می‌توانیم در پرتو جامعه جدیدی که