کنند، زیراکه به هیچ عنوان جزئی از دین نیست.
پرسش این است که چرا این همه فشار بر شیعیان وارد شده است؟ علت اساسی این همه فشارِ رسمی به شیعیان در تاریخ این بوده که شیعه اقلیتی خطرساز بوده است؛ اقلیتی که بر نگرشی ایدئولوژیک تکیه داشته و دوستی خلفا را نمی‌پذیرفته. شیعیان همکاری با حاکم را خواری و ستم می‌دانستند. از این رو، می‌بینیم که آموزه‌های ائمه و فتاوای فقها سرشار است از مواضع صریح در برابر حکومتِ منحرف و ستمگر. آنان می‌گفتند که باید به‌گونه‌ای با حکومت مبارزه کرد که خطری متوجه امت نباشد و این مسئله خطری برای تشکیلات حکام بود. به همین سبب، شیعیان را کشتند و به اسارت گرفتند و تبعید کردند و راندند و زندان و محروم کردند. راه و تاریخ آنان را مخدوش کردند. حتی امروز در قرن بیستم به هر جایی از جهان عرب بروید، به شیعیان می‌گویند که شما خلفا را سبّ می‌کنید، شما اهل‌بیت را می‌پرستید. بالطبع، این مسئله نادرست جلوه دادن عقیده‌ای در تاریخ است و می‌خواهیم این بنیان را روشن کنیم.

تشیع نگرش خالص اسلامی است و این نگرش همراه با سلوکِ خالص اسلامی، شیعه را پیشگام امت کرده است. اگر مطلوب آن ��ست که تشیع را «مذهب» بخوانیم، باید حجم واقعیِ واژه مذهب را نیز به آن بدهیم. مذهب به چه معناست؟ مذهب به معنیِ «راه» است. مذهب از ماده «ذهب» و بر وزن مَفعَل است. مذهب اسم مکان و به معنای مکانِ رفتن است. بنابراین، تشیع مذهبی برای راه است، راه اسلام. بنیان و دین همان اسلام است. با این توضیح موارد زیر را ویژگی‌های عمومی تشیع می‌دانیم:

گفتیم که پیامبر عهده‌دار رسالت بود. رسالت ابلاغ احکام خدا و ولایت اجرای احکام خداست. ولایت وظیفه‌ای بود که به علی(ع) سپرده شد. او عهده‌دار آن شد و برای برپایی حکومتی صالح کوشید. این مفهوم ولایت در دوره نخست تاریخ امت اسلامی است. امّا اکنون مفهوم ولایت تلاش برای برپایی حکومت صالح به‌منظور بنای جامعه‌ای صالح است. حکومت همان راه و روشی است که علی(ع) در پیش گرفت. در اینجا یک نمونه از سخنان حضرت علی(ع) را ذکر می‌کنیم: «بدان که امام شما از دنیایش به همین دو جامه کهنه و از غذاها به دو قرص نان اکتفا کرده است.» و مانند این. پس مطلوب توجه به روش علی(ع) است که در این جمله مفهوم حاکم و مسئولیت‌هایش را مشخص می‌کند: «آیا به همین راضی باشم که مرا امیرالمؤمنین گویند و با مردم در سختی‌های روزگارشان مشارکت نداشته باشم؟ یا آنکه در سختی زندگی مقتدایشان نشوم؟» بنابراین، ویژگی نخست تشیعْ ولایت است.

در نظر شیعیان، امام که منبع و مصدر شریعت است، معصوم است و قاضی و مجتهد و امام جماعت و شاهد باید عادل باشند و حاکم باید از مراتب عالی عدالت برخوردار باشد. مردم نیز به تقوا دعوت شده‌اند.

این مسئولیت با سرپرستی و عهده‌داری مصالح مردم و در نهایت دقت آغاز می‌شود، چندان‌که اگر رهبر حاکم نیز بود، باید در سطحی پایین‌تر از سطح