عکس العمل ما در برابر شادی ها و پیروزی ها
بسمالله الرحمن الرحیم والحمدلله رب العالمین والصلاة والسلام علی سیدنا محمد وعلی آله الطیبین الطاهرین.
موضوع سخنرانی سلسله بحثهایی در باب تربیت اسل��می و شرح بخشی از تعالیم تربیتی اسلام بود و اینکه قرآن کریم چگونه مسلمان را تربیت میکند و چه رفتارها و عکسالعملهایی را در شرایط مختلف از او انتظار دارد. برای نمونه، قرآن کریم به ما یاد میدهد که در وقت سختیها و بلاها چه رفتاری داشته باشیم و در مقابل گسترش فساد و جنایت و مشکلات در جامعه چه عکسالعملی از خودمان نشان بدهیم.
امروز در ادامه این سلسله مباحث با موضوع دیگری در خدمت شما هستم و آن اینکه در برابر پیروزیها و شادیها و دستاوردها چه عکسالعملی باید داشته باشیم.
گمان نمیکنم نیازی به تأکید باشد که اسلام و دین، منحصر به نماز و روزه نیست و دایره آن وسیعتر از اینهاست و در همه عرصههای زندگی، تعالیم و دستورالعملهایی برای ما دارد. هرچیز کوچک و بزرگی در زندگی ما از نظر دین حکمی دارد و اسلام در هر شرایطی برای انسان دستورهایی عرضه کرده است. این شمول درمورد تعلیمات و آموزههای دینی واضح و انکارناپذیر است و نباید به آن به دیده مسائل تجملی و غیرضروری زندگی نگاه کنیم، بلکه این تعالیم از ارکان اصلی دین و از نشانههای ایمان است. همانطور که گفتیم، ایمان قوی و عمیق، مؤمن را در برابر بلاها استوار و محکم و ثابتقدم نگه میدارد و از گرفتاریها برای او درس و عبرت میسازد، اما اگر انسان در برابر بلاها جزع و فزع کند و ا�� زندگی ناامید و دلسرد شود، از ایمان قوی و عمیقی برخوردار نیست. مؤمن در برابر مشکلات و ناملایمات اجتماعی هم، ثابتقدمی و شکیبایی و متانت و وقار خودش را حفظ میکند و متذکر میشود که منشأ این سختیها و مشکلات خود اوست و باید توبه کند و از نو شروع کند و وضع موجود را متحول و دگرگون کند. اینها از تأثیرات ایمان در روح و روان انسان است.
چیزهایی که گفتیم، درمورد پیروزیها و شادیها و موفقیتها هم صادق است و رفتار مسلمان در این موارد هم باید برخاسته از ایمان و تعالیم دینیاش باشد. بعضی از مردم وقتی مال و مقامی پیدا میکنند یا بر دشمنانشان پیروز میشوند یا در زمینهای موفقیتی کسب میکنند، تحتتأثیر این موفقیتها خودشان را گم میکنند و دچار تکبر و غرور میشوند. خیلی از مردم وقتی موفقیتی به دست میآورند، گرفتار غرور و شادی مفرط میشوند. وقتی بر دشمن غلبه میکنند، دیگر نمیتوان با آنها سخنی گفت. چنان دچار نخوت و تکبر میشوند که گویا همه دنیا را به دست آوردهاند و برای همیشه در دنیا خواهند ماند. به تعبیر قرآن، وقتی ثروتی به دست میآورند، راه طغیان در پیش میگیرند: « ﴿ إِنَّ الانسَانَ لَیَطْغَی * أَن رَّآهُ اسْتَغْنَی ﴾ .»[513] وقتی به جاه و مقامی میرسند و اعتبار و احترامی در نظر مردم پیدا میکنند، زیاده از حد مغ��ور میشوند، و کار به جایی
[513]. «حقا که آدمی نافرمانی میکند، هرگاه که خویشتن را بینیاز بیند.» (علق، 6-7)