گام به گام با امام موسی صدر

جلد: 11
صفحه: 394

باید از زبان عربی محافظت کنیم تا بتوانیم قرآن را بفهمیم، زیرا چه بسا ما امروز از قرآن چیزی بفهمیم، ولی فردا برداشت‌های دیگری داشته باشیم.
نمونه‌ای دیگر: قرآن کریم هنگام مطرح کردن ماجرای حضرت یوسف(ع)، از فرعون و پادشاه مصر با عنوان «عزیز» یاد می‌کند. در گذشته ما تعجب می‌کردیم و می‌گفتیم چرا قرآن واژه عزیز را به کار برده است؟ عزیز یعنی انسان گرامی، [ما این‌گونه برای خود توجیه می‌کردیم که] گاه پادشاه را پادشاه می‌نامند، گاه فرعون و گاه عزیز و مانند آن «همسر عزیز»، «عزیز گفت»؛ تا اینکه تاریخ مصر باستان کشف شد و معلوم شد مردی که معاصر حضرت یوسف(ع) بود، آیین پدران خویش را تغییر داده بود و به خدای خورشید ایمان آورده و خود را «بوتیفار» نامیده بود، یعنی «عزیز خدای خورشید» قرآن وقتی می‌خواهد از «عزیز خدای خورشید» یاد کند، از آنجا که کتاب یکتاپرستی است و خدای خورشید را نمی‌پذیرد، مضاف‌الیه را حذف می‌کند و به جای آن به کلمه مضاف، «ال» می‌افزا��د. [در زبان عربی] می‌توانیم بگوییم «غلام زید» یا «الغلام»، این‌طور نیست؟ «ال» جانشین مضاف‌الیه می‌شود. بنابراین، قرآن عبارت «خدای خورشید» را حذف کرده و به جای آن «العزیز» به کار برده است. بدین‌ترتیب، این واژه را به‌گونه‌ای شیوا و محکم بیان کرده است، بدون آنکه ناگزیر به کاربرد عبارت خدای خورشید شده باشد. آیا این معجزه نیست؟ معجزه‌ای که نشانگر گستره دانشی است که در ورای واژگان قرآن نهفته است. با پژوهش در قرآن موارد بسیاری از این قبیل در همه زمینه‌ها و مباحث درمی‌یابیم که انسان را شگفت‌زده می‌کند.
کوتاه سخن اینکه در قرآن هیچ غلطی نخواهید یافت. با اینکه این کتاب 1400 سال پیش نازل شده و نمونه‌های شگفت‌انگیزی از آفرینش حیوانات و جهان هستی و ماه و خورشید و همه پدیده‌ها ذکر کرده است، هیچ مورد اشتباهی در آن نمی‌یابید، درحالی‌که اگر نوشته یک فرد بود، آن فرد در حد دانش عصر خود سخن گفته بود.
نمونه‌ای اجتماعی: قرآن کریم در آیه‌ای می‌گوید: « ﴿ وَ مَا تُنْفِقُوا مِنْ خَیْر یُوَفَّ إِلَیْکُمْ وَ أَنْتُمْ لاَ تُظْلَمُونَ‌ .»[454]
ما قبلاً این آیه را چگونه می‌فهمیدیم « ﴿ وَ مَا تُنْفِقُوا مِنْ خَیْر یُوَفَّ إِلَیْکُمْ وَ أَنْتُمْ لاَ تُظْلَمُونَ » در گذشته معنای معروف آن را می‌فهمیدیم که اگر کسی در راه خدا انفاق کند خ��اوند سبحان در روز قیامت آن را جبران می‌کند و به او ستم نمی‌کند و پاداش او را می‌دهد. این‌طور نیست؟ این‌طور می‌فهمیدیم. « ﴿ مَنْ ذَا الَّذِی یُقْرِضُ اللهَ قَرْضاً حَسَناً فَیُضَاعِفَهُ لَهُ .»[455]
اگر در این دنیا بخشش کنی، خداوند در آخرت به تو خواهد بخشید. این‌طور می‌فهمیدیم. تفسیری درست و معقول است. ولی امروز با تحول در اوضاع اجتماعی می‌توانیم آیه را به‌گونه‌ای دیگر بفهمیم. خواهش می‌کنم به این برداشت توجه کنید. « ﴿ وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ خَیْر یُوَفَّ إِلَیْکُمْ وَ أَنْتُمْ لاَ تُظْلَمُونَ .» جامعه و سطح زندگی در جوامع، ساخته دست انسان است. این‌طور نیست؟ یعنی ما مردم در جامعه فعالیت می‌کنیم و سطح تمدن و جامعه خود را بالا می‌بریم: بنّا مشغول ساختن است، مهندس نقشه ساختمان

[454]. «و هرچه انفاق کنید، پاداش آن به شما می‌رسد و بر شما ستم نخواهد شد.» (بقره، 272)
[455]. «کیست که خدا را قرض‌الحسنه دهد تا برای او دوچندانش کند.» (حدید، 11)