همه آنچه در زمین است، برای تو آفریده شده. خداوند شب و روز و خورشید و ماه و ستارگان را مسخّر تو گردانده است. هیچ موجودی را پرستش نکن؛ در برابر هیچ موجودی سر فرو نیاور. تو بلندمرتبه‌��ر از آن هستی که در برابر هر موجودی سجده کنی.
تو امانت خدا را بر دوش داری. تو شایستگی آن را داری که مقام نبوت را بر عهده بگیری. تو ... تو... تو ... در بسیاری از آموزه‌های دینی بر کرامت انسان و عظمت انسان تأکید شده است.
اسلام می‌خواهد به انسان بفهماند که تو پدیده بزرگی هستی؛ تو با شرافت‌تر از همه مخلوقات هستی. چرا؟ چون فرشتگان که با شرافت‌ترین مخلوقات هستند، در برابر تو سجده کردند.
بیش از این دیگر چه می‌خواهی؟ تو مهم هستی؛ خودت را خوار نشمار. نپندار که تو موجودی کم‌بها و کوچک و حقیر هستی. اگر خودت بخواهی، موجودی بزرگ هستی. در سخنرانی قبل، آموزه‌ها و ادله فراوانی ذکر کردیم.
سپس گفتیم که تنها محرّک تاریخ، انسان است. تنها قهرمان عرصه تاریخ، انسان است. اوست که جهان را به حرکت درمی‌آورد و به پیش می‌برد و تمدن‌های جهان را دگرگون می‌کند.
در این بخش از بحث به نکته‌ای رسیدیم که دوست دارم به این مناسبت آن را یادآوری کنم، زیرا در میان پرسش‌ها، این پرسش نیز مطرح شده بود که انسان، سازنده تاریخ و متحول‌کننده تمدن‌هاست. در اینجا دوست داریم لحظه‌ای درباره این کلمه درنگ کنیم. این کلمه می‌تواند برای حل مشکلات این عصر به ما کمک کند.
معنای پیشرفت و تطور چیست؟ تحول تمدن‌ها به چه معناست؟
ما امروز پیشرفته‌ایم و وضع کنونی ما با وضع گذشته ما متفاوت است. این به چه معناست؟ آیا چیز تازه‌ای پدید آمده است؟ آیا چیزی را از دست داده‌ایم که در نتیجه آن، شرایط و خصوصیات زندگی دگرگون شده است؟
خیر. برخلاف آنچه می‌گویند، این‌طور نیست که چیز جدیدی پدید آید یا چیز جدیدی از دست برود.
ما با دو عنصر اصلی روبه‌رو هستیم؛ نام یکی انسان است و نام دیگری، جهان هستی. در ابتدای آفرینش، انسان در برابر جهان هستی، ناتوان و درمانده و نادان بود؛ هیچ نداشت و هیچ کاری نمی‌توانست انجام دهد. او شروع به جست‌وجو و کاوش درباره حقایق جهان هستی کرد. کتاب هستی در برابر انسان قرار داشت و انسان شروع به مطالعه آن کرد. در یکی از صفحه‌های این کتاب، انسان آتش را شناخت. آتش چیست؟ انسان آتش را کشف کرد و آن را به کار گرفت و به خدمت خود درآورد و بدین‌ترتیب، زندگی را تغییر داد. چگونه؟ وقتی آتش را کشف کرد، با آن محیطی گرم برای خود فراهم کرد و در نتیجه، از مردن در اثر سرما نجات یافت. خوردنی‌ها را پخت و تغذیه‌اش بهبود یافت و نیروی بیشتری گرفت و از مردن در اثر بیماری‌های ناشی از خام‌خواری نجات یافت. همچنین به وسیله آتش روشنایی ایجاد کرد و با دشمن جنگید. بدین‌ترتیب، انسان پس از کشف آتش بسیاری از شرایط زندگی را متحول کرد. امروزه می‌گویند مهم‌ترین روز در تاریخ بشر روزی است که آتش را کشف کرد، زیرا آتش تأثیر بزرگی در زندگی بشر داشت.
انسان سپس به کاوش خود ادامه داد و پدیده‌های دیگری را شناخت و آن‌ها را به کار گرفت و شرایط زندگی خود را بیشتر دگرگون کرد. برای