در آیات مربوط به روزه آمده است که قرآن کریم در ماه رمضان نازل شده و معروف است که وحی در طول 23 سال بر پیامبر فرود آمده است. آیا نزول وحی و قرآن در یازده ماه دیگر سال متوقف بوده و تنها در ماه رمضان قرآن نازل می‏َشده است؟
در واقع این پاسخی به آن سؤال است، ولی با آنچه در چندین جای قرآن کریم آمده است، مطابقت ندارد، زیرا قرآن در چندین آیه تأکید می‏کند که قرآن در یک شب نازل شده است؛ برای نمونه در آیه: « ﴿ إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِی لَیْلَةِ القَدرِ ﴾ »[385] و آیه « ﴿ إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِی لَیْلَة مّ��بَارَکَة ﴾ .»[386]
بر این اساس، نمی‏توان گفت نزول قرآن در ماه رمضان هر سال بوده و در دیگر ماه‏ها وحی متوقف می‏َشده است. به نظر من پاسخ درستی که از بررسی قرآن کریم به دست می‏آید، این است که قرآن کریم در دو مرحله نازل شده است: مرحله انزال و مرحله تنزیل.
زبان عربی تفاوت میان این دو نزول را روشن می‏‏کند. انزال به معنای نزول دفعه‏ای و تنزیل به معنای نزول تدریجی است. بر این اساس، می‏توانیم بگوییم قرآن کریم دو بار نازل شده است: بار اول به‌طور یک‌باره در ماه رمضان و به‌طور دقیق، در شب قدر نازل شده است، و بار دوم به‌تدریج در طول سال‏های رسالت پیامبر.
قرآن کریم نیز به این نکته اشاره دارد، چراکه پیامبر اکرم(ص) از کل قرآن آگاه بود، زیرا در شب قدر بر قلب او نازل شده بود. وقتی او به مقام نبوت رسید، ملکوت آسمان‏ها به روی او گشوده شد و قرآن را به صورت اجمالی درک کرد، هرچند برای شناخت کامل آن نیازمند بیان جزئیات بود. پیامبر مکلف بود آنچه می‏داند، نگوید، مگر وقتی که خداوند متعال به او فرمان بدهد. مثلاً می‏خوانیم که قرآن در شب قدر نازل شده است. این بدان معناست که همه قرآن در شب قدر نازل شده است، بدون آنکه بتوانیم درباره آن بگوییم ابتدای قرآن نازل شده است یا انتهای آن. نه، کل قرآن در شب قدر نازل شده است و پیامبر(ص) در طول سال‌های رسالت تکلی�� یافت آنچه به او فرمان داده می‏َشود، ابلاغ کند. این حقیقت، از برخی آیات قرآن به دست می‏آید. مثلاً در سوره قیامت می‏خوانیم: « ﴿ لَا تُحَرِّکْ بِهِ لِسَانَکَ لِتَعْجَلَ بِهِ * إِنَّ عَلَیْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ * فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ * ثُمَّ إِنَّ عَلَیْنَا بَیَانَهُ ﴾ .»[387] در سوره طه نیز آیه‏ای شبیه به همین آیه می‏خوانیم: « ﴿ فَتَعَالَی اللهُ الْمَلِکُ الْحَقُّ وَلَا تَعْجَلْ بِالْقُرْآنِ مِن قَبْلِ أَن یُقْضَی إِلَیْکَ وَحْیُهُ وَقُل رَّبِّ زِدْنِی عِلْمًا ﴾ .»[388]
بنابر مفهوم این دو آیه، پیامبر از قرآن آگاهی داشت، هرچند به‌طور مجمل، ولی اجازه نداشت آیات قرآن را بخواند، مگر آنکه به این کار امر شود. بنابراین، قرآن در شب قدر، در ماه رمضان سال‌های نخست رسالت پیامبر، به‌طور دفعه‏ای نازل شد و سپس در طول 23 سال دوران رسالت، به‌طور تدریجی نازل شد.