( بسم‌الله الرحمن الرحیم )
نماز چیست؟ نماز رویارویی با خداوند است. این‌طور نیست؟ زیرا شما در هنگام نماز می‏گویید: « ﴿ إِیَّاکَ نَعْبُدُ وإِیَّاکَ نَسْتَعِینُ * اهدِنَا الصِّرَاطَ المُستَقِیمَ ﴾ .»[368] با چه کسی صحبت می‏کنید؟ می‏گویند: «تو را» آیا روبه‌روی شما کسی است؟ کسی نیست؟ بنابراین، با که سخن می‏گویید؟ با خدا. آیا خدا از شما دور است؟ اگر از شما دور است، چطور عبارت «تو را» (ایّاک) را به کار می‏برید؟ اگر از شما دور بود، باید از عبارت «او را» («ایّاه») استفاده می‏کردید. این‌طور نیست؟ ما عرب هستیم و زبان عربی را می‏فهمیم. «ایّاک» یعنی خدا نزدیک ماست و احساس می‏کنیم روبه‌روی او و در کنار او ایستاده‏ایم. احساس می‌کنی که با خدا سخن می‌گویی.
منظورم این نیست که در نماز خدا به ما نزدیک می‏شود. نه، خدا همواره به ما نزدیک است. خدا از شاهرگ گردن به شما نزدیک‏تر است. این‌طور نیست؟ خدا به آسمان‏ها و زمین و به انسان احاطه دارد. خدا قیوم (جاودان) است و بر همه‌چیزی چیرگی دارد و به اندازه سر مویی از ما جدا نمی‏شود. « ﴿ أَنَّ اللهَ یَحُولُ بَیْنَ الْمَرْءِ وَقَلْبِهِ ﴾ .»[369] بنابراین، ما در هنگام نماز، احساس می‏کنیم که خدا روبه‌روی ما و همراه ماست و ما او را خطاب قرار می‏دهیم. ما در هر روز پنج بار یا بیشتر در برابر پروردگار می‏ایستیم و با او هم‏صحبت می‏شویم. فایده این هم‏صحبتی چیست، برادران؟
اول. اگر ما هم‏صحبت خدا شویم، نخستین نتیجه آن احساس قدرت است. فردی که با رهبر یک کشور دوست و هم‏صحبت است، آیا از پلیس یا استاندار یا نظامی رده‏پایین می‏ترسد؟ طبیعتاً نه، زیرا او دوست و همراه رئیس و رهبر است. اگر ما دوست و هم‏صحبت خدا شویم، قوی و نیرومند می‏شویم؛ « ﴿ وَمَا قَدَرُوا اللهَ حَقَّ قَدْرِهِ وَالارْضُ جَمِیعًا قَبْضَتُهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَالسَّماوَاتُ مَطْوِیَّاتٌ بِیَمِینِهِ ﴾ .»[370] خدا از هرکسی تواناتر و مقتدرتر است. خدا از کِنِدی [رئیس جمهور آمریکا] نیز قدرتمندتر است. من به این مسئله اطمینان دارم. این مرد که همه جهان را می‏ترساند و هیچ قدرت مادی فراتر از او وجود ندارد. ده‌ها هزار هواپیمای حمل‏کننده بمب اتم یا موشک دارد. با اشاره او جنگی آغاز می‏شود و میلیون‌ها انسان کشته می‏شوند. این ممکن است. بنابراین، او مردی قدرتمند است که نمی‏توان در قدرت او تردید کرد. اگر در شخصیت او تردید داشته باشیم، در قدرت او تردید نداریم. چنین قدرتی در لحظه‏ای کوتاه و به وسیله قدرتی غیرمادی که هیچ نظارتی فراتر از آن نیست و به وسیله دستگاهی که هیچ دستگاه دیگری به کارایی آن نمی‏رسد، نابود می‏شود، به‌طوری که نامی از آن نمی‏ماند. قدرت مادی این است.
مثالی از غرب زدم و جا دارد مثالی از شرق بزنم. خروشچوف شخصی که جهان را به حرکت درمی‏آورد و همان‌طور که می‏دانید، سازمان ملل را به تمسخر می‏کشید، این قهرمان در یک لحظه بزرگ به مرتبه‏ای پایین‏تر از یک انسان عادی رسید. کسی که او را از حکومت به زیر کشید، می‏توانست او