بُعد درونی شخصیت امیرالمؤمنین(ع)
منبع: متن این سخنرانی در کتاب انسان آسمان درج شده است.
( بسمالله الرحمن الرحیم ) ، ﴿ والحمدلله رب العالمین ﴾ . والصلاة والسلام علی خیر خلقه وخاتم رسله وعلی جمیع الانبیاء والمرسلین. وسلامالله علی آل بیته وصحبه الطاهرین.
بـرادران عزیز، بـرگزاری ایـن مجلس در حیـاط مدرسـه و آغاز به کار جمعیت احسان و ارشاد، با این مراسم رابطه تنگاتنگی دارد. زیرا برپاداشتن مراسم برای امیر مؤمنان(ع) از یک سو و تلاش گروهی از مؤمنان که برای خدمت به برادران خود دور هم جمع شدهاند، از سوی دیگر، هر دو به منزله بزرگداشت آن حضرت و پیروی از سفارشها و دستورهای اوست. از خداوند مسئلت داریم که تقارن این دو مناسبت را میمون و مبارک گرداند.
سخن گفتن از امیـر مؤمنان(ع) و پـرداختن به همه ابعاد شخصیتی آن حضرت، امری است امکانناپذیر، مثل این است که بخواهیم همه آب دریا را درون لیوانی بریزیم. اما بنده سعی خواهم کرد به گوشهای از زندگی حضرت بپردازم و در خصوص بعد درونی شخصیت ایشان صحبت بکنم.
ما بـا سیـره تاریخـی امیـر مؤمنان(ع) و جزئـی از بعد بیـرونـی شخصیت ایشان از طریق مطالعه کتب و از لابهلای تاریخ و فعالیتهای اجتماعی حضرت و بازتابی که حیات او در دنیا داشته است، آشنا هستیم و از این نظر، او را به پهلوانی، علم، بخشندگی، فداکاری، عدل، و برخورداری از صفات متضادی مثل زهد و حکومت و ورع و شجاعت میشناسیم. از این رو، بهتر دیدیم که به بررسی بعد درونی شخصیت حضرت بپردازیم و با غور در باطن و روحیات او، ببینیم اصولاً این حرکات قهرمانانه و این فعالیتها از کجا سرچشمه میگیرد و انگیزه او از این اعمال چیست و چه چیزی در ورای این امور نهفته است.
معتقدم اگر به این عالم وارد شویم، شگفتزده خواهیم شد و بسی بیش از آنچه اوضاع روزگار، امکان بروز آن را به امام داده، خواهیم دید. امام، مانند دیگر مصلحان، با اوضاعی روبهرو بوده که بروز همه شایستگیهای حضرت را بهطور کامل برنمیتافته است؛ بلکه موانع و سدهایی در مسیر ایشان وجود داشته و از این رو، آنچه از خ��ال فعالیتهای او مشاهده میکنیم، تنها بخشی از وجود امام را نشان میدهد. اگر بتوانیم از نیات قلبی امام و از انگیزههای او در کارهایش اطلاع پیدا کنیم، چه بسا افزونتر از آنچه در کتابها درباره امام خواندهایم و آثار آن را در دنیا و در قلوب دیگران دیدهایم، دستگیرمان شود.
انگیزه امام در کارهایش چه بود؟ آیا امام برای خودش کار میکرد یا به دنبال به دست آوردن مال و مقام بود؟ آیا به دنبال تأمین سعادت خانواده و قوم و عشیره خود بود؟ آیا در پی کسب عظمت برای حزب و جناح خودش بود؟ آیا انگیزههای شخصی، مثل ترس یا طمع، او را به این کارها وامیداشت؟ یا اینکه تنها انگیزه او کسب رضایت خداوند و اطاعت او بود؟ پاسخِ این سؤالها را میتوان از خلال فعالیتهای امام به دست آورد.
آیا میتوان گفت که امام در راه رسیدن به مال و