قوانینی ستمگرانه و غیراسلامی بر آن حکم‌فرما بود. پیامبر(ص) مردم را بشارت و بیم می‌داد، تربیت می‌کرد، دعوت می‌کرد، آموزش می‌داد، فرمانده تعیین می‌کرد، تا مسلمانان برای فردا و پس از هجرت آماده باشند. اگر آیات نازل‌شده در مکه و احکام اسلامی مربوط به قبل از هجرت را بررسی کنید، می‌بینید مربوط به عبادات و زکات و صدقه و امور فردی بود، جز مواردی اندک برای ارائه بینشی فراگیر از اسلام به فرماندهان. اما اسلامِ پس از هجرت اسلامی کامل بود: اسلام فردی و اجتماعی؛ اسلام شریعت و نظام؛ اسلام فرد و روابط؛ اسلام قانون و عقیده؛ اسلام فرهنگ و بینش و ایدئولوژی و احکام و حدود و سیاست و قضاوت. به سخن دیگر، زندگی فرد مسلمان در جامعه مسلمان.
اسلامِ کامل پس از هجرت متولد شد. از این رو، مسلمانانِ نخستین و در رأس آن‌ها امام علی(ع) هجرت را برترین روز برای مسلمانان می‌دانستند که شایسته است سرآغاز تاریخ باشد. شاید اگر عمیق بنگریم، درمی‌یابیم که روز هجرت نه‌تنها در تاریخ عرب و مسلمانان، که در تاریخ کل دنیا روزی تعیین‌کننده بود، زیرا دینی که نظام آورد و دینی که کامل‌کننده حلقه‌های دینی در تاریخ دراز پیامبران بود، اسلام است. قبل از هجرت، دین تنها شامل تربیت و عقیده و عبادت و موعظه بود. پس از هجرت، دین به نظامی جامع و دینی کامل تبدیل شد که همه وجود انسان را در برگرفت و مستقیماً به همه دردها و نیازهای انسان پرداخت.
بنابراین، روز هجرت یکی از بزرگ‌ترین رویدادهای اسلام و بلکه بزرگ‌ترین آن‌هاست. هجرت یکی از بزرگ‌ترین رویدادهای تاریخ و بلکه بزرگ‌ترین همه آن‌هاست.
به همین مناسبت، می‌توانیم روز دوازدهم ربیع الاول، عید میلاد و هجرت را جشن بگیریم، برای تصحیح اشتباهی غیرعمدی که در میان مسلمانان رواج یافته است... چراکه مسلمانان اول محرم را به عنوان روز هجرت گرامی می‌دارند درحالی‌که هیچ تاریخ‌نگاری نگفته است که پیامبر(ص) در ابتدای محرم هجرت کرد.
در تاریخ، روز هجرت را گرامی داشتند، ولی سنت عربی که میان مسلمانان رواج داشت، از ماه محرم آغاز می‌شود و از این رو، بعدها ابتدای سال را ماه محرم قرار دادند. برخی نیز می‌گویند آغاز سال ماه رمضان است. بنابراین، روز اول محرم آغاز سال هجری است و نه روز و عید هجرت. روز هجرت روز دوازدهم ربیع الاول است.
این سخنان، ما را در فضای میلاد و هجرت قرار می‌دهد. ما می‌خواهیم این مناسبت و همچنین ولادت رسول اکرم(ص) را گرامی بداریم.
هم‌زمان با تولد پیامبر، رویدادهای اسرارآمیزی در دنیا رخ داد: سرنگون شدن ستمگران، سرنگون شدن بت‌ها، خاموش شدن ��تش، ویران شدن کاخ طمع‌ورزان و ستمگران در گوشه و کنار جهان. همه این‌ها با ولادت پیامبر هم‌زمان شد. هجرت سرآغازی کامل است.
در اینجا توجه برادران را به پیوند میان تولد اسلامِ کامل و هجرت جلب می‌کنم. چرا سرآغاز تاریخ، روز هجرت است نه روزی دیگر؟ اینجا با مفهومی تربیتی رو‌به‌رو هستیم که باید در جشن‌هایی که به مناسبت هجرت می‌گیریم، درباره آن بحث کنیم. هجرت سرآغاز اسلام است. هجرت سرآغاز هرچیزی است. هجرت تنها مختص انتقال از مکه به مدینه یا انتقال انسان از یک مکان به مکانی دیگر، از شهری به شهر