این گفتار با همین عنوان در کتاب حدیث سحرگاهان با عنوان «اسراء - 5» درج شده است.

﴿ بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ ﴾

﴿ وَکُلَّ إِنْسَان أَلْزَمْنَاهُ طَائِرَهُ فِی عُنُقِهِ وَنُخْرِجُ لَهُ یوْمَ الْقِیامَة کِتَابًا یلْقَاهُ مَنْشُورًا ﴾ .

کردار نیک و بد هر انسانی را چون طوقی به گردنش آویخته‌ایم. و در روز قیامت برای او نامه‌ای گشاده بیرون آوریم تا در آن بنگرد.

﴿ اقْرَأْ کِتَابَکَ کَفَی بِنَفْسِکَ الْیوْمَ عَلَیکَ حَسِیبًا ﴾ .

بخوان نامه‌ات را. امروز تو خود برای حساب کشیدن از خود بسنده‌ای.

(اسراء، 14-13)

این آیه از آیات معاد است که البته در قرآن کریم ده‌ها آیه از معاد به صورت دقیق صحبت می‌کند، و نیاز به دقت زیادی دارد. می‌کوشیم در این وقت مبارک با شنوندگان عزیز مؤمن دراین‌باره سخن بگوییم.

آغاز آیه « ﴿ وَکُلَّ إِنْسَان أَلْزَمْنَاهُ طَائِرَهُ فِی عُنُقِهِ ﴾ » به یاد ما می‌آورد که در زمان‌های گذشته بر گردن متهمان برگی می‌آویختند که به آن «طائر» می‌گفتند و بر آن برگ علت اتهام او یا جرم او یا سبب تبرئه او را می‌نوشتند. قرآن کریم انسان را به همراه نتایج اعمالش به انسان متهم تشبیه می‌کند که برگ (طائر) او برگردنش آویخته است. مقصود بسیار دقیق این است که انسان به هر کاری که مشغول شود، خواه خیر و خواه شرّ، بلافاصله در همان زمان در نزدیک‌ترین جای او در گردنش یا در کتفش یا در قلبش نوشته و حک می‌شود و آن کار منتظر گذشت زمان یا مرگ انسان یا رسیدن به جای دیگری غیر از بدن انسان نمی‌ماند تا بر آن حک و نوشته شود. طبیعی است که ما خواهیم پرسید عمل آدمی چگونه نوشته می‌شود؟ و بر چه برگه‌ای نوشته می‌شود؟ و به چه زبانی نوشته می‌شود؟ خوب است در اینجا مثال ساده‌ای بزنیم. وقتی که قهرمان ورزشی را می‌بینیم، درمی‌یابیم که ورزش و تمرین بر عضلات او مکتوب است. ورزش و تمرین به چه زبانی بر عضلات این فرد حک شده است؟ همچنین، هنگامی که دست کشاورز و آثار سختی و تلاش را بر آن می‌بینیم، درمی‌یابیم که اثر رنج بر آن مکتوب و حک شده است. چنین است هر اثری که از هستی بر وجود آدمی و بدن او می‌یابیم. بدین‌ترتیب، قرآن کریم می‌خواهد بگوید که هر عملی، خیر یا شرّ، که از انسان سر می‌زند، از او جدا نیست و تأثیری حقیقی در زندگی او دارد. از آیات قرآن این معنا به شکلی روشن دریافت می‌شود. مثلاً در آیه دیگری می‌خوانیم، روز قیامت : « ﴿ لَقَدْ کُنْتَ فِی غَفْلَة مِنْ هَذَا فَکَشَفْنَا عَنْکَ غِطَاءَکَ فَبَصَرُکَ الْیوْمَ حَدِیدٌ ﴾ .»[136] آیه بدین‌معناست که جزای انسان و نتایج اعمال او نوشته‌شده و اموری حقیقی و مرتبط با انسان است، اما آدمی آن را حس نمی‌کند. دراین‌باره مثال‌های بیشتری برای توضیح می‌آوریم. دانش‌آموزی را فرض کنیم که در امتحانات مردود می‌شود یا ورزشکاری که در میدان