در این شب، علاوه بر پیوند و تلاقی اسلام و ادیان پیشین، حضرت محمد(ص) نیز با پیامبران پیشین دیدار و ملاقات کرده است، چنانکه روایات مربوط به إسرا و معراج به این مطلب اشاره دارد. بدینترتیب، علاوه بر تلاقی و پیوند آیینهای آسمانی، مشاهده میکنیم که اسلام، این آیین الهی، با همه تمدنهای بشری پیوند و همسویی دارد. با بررسی تاریخ تمدنهای بزرگ جهان، تمدنهایی که در جایجای کره زمین، از سواحل فرات تا یونان و مصر و دیگر مناطق زمین شکل گرفتند؛ با بررسی تفصیلی این تمدنها درمییابیم که مبدأ و سرچشمه همه آن تمدنها همین منطقه مبارکی است که خداوند آن را برکت و شرافت داده است. این یک بحث تاریخی مفصل است که با مراجعه به منابع آن میتوان دریافت که دین و آیین الهی و پیامبران آسمانی توانستند موانع را از سر راه انسان بردارند و آدمی را به درک و فهم طبیعت و تعامل با آن وکشف حقایق هستی رهنمون شوند و این همان علمی است که قرآن کریم در سوره بقره از آن به «سجده ملائکه» تعبیر میکند و در نتیجه آن انسان میتواند بر نیروهای طبیعت تسلط یابد و آن نیروها را به ثمر برساند و به تسخیر خود درآورد.
باتوجه به این مهم درمییابیم که آنچه توانست راه تسلطیافتن بر هستی را به انسان بیاموزد و آدمی را در عرصههای مختلف تمدن به پیش بَرد، عبارت است از دین الهی، پرستش خداوند یکتا و شکستن بتهایی که انسان را از حرکت بازمیدارند و مانعی در راه حرکت او هستند. مبدأ و سرچشمه این آیینها، همین سرزمین مقدس است، همین سرزمین مسجدالأقصی و اطراف آن است که خداوند آن را برکت عطا کرده و علم بشر از اینجا در جهان گسترش یافته است. بنابراین، انتقال رسول خدا(ص) از مسجدالحرام به مسجدالأقصی، تعبیر روشنی است که نشان میدهد این دین، از علم و پیشرفت بشر حمایت میکند.
چگونه جز این تواند بود، حال آنکه آیین الهی آدمی را خلیفه خداوند بر روی زمین و هدایتگر و راهبر تمامی نیروهای جهان هستی میداند. هر موجودی در جهان نقش و جایگاهی دارد. هر موجود یک نقش و وظیفه الهی دارد که آن را بهخوبی و بهطور کامل ایفا و ادا میکند و قرآن کریم این نقش را «سجود» مینامد، آنجا که میفرماید: «أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ یسْجُدُ لَهُ مَن فِی السَّمَاوَاتِ وَمَن فِی الْأَرْضِ.»[14] اما نقش انسان، سجده انسان، نماز و نیایش و تسبیح انسان عبارت است از جانشینی خداوند بر روی زمین، تسخیر نیروهای هستی و ارتقای نفس و جان خویش و هدایت آن به سوی کاروان واحد هستی، که از خداوند آغاز میشود و به سوی او بازمیگردد.
بدینترتیب، این نماد، این مفهوم و این مناسبت که مناسبت اسرا است، عبارت است از انتقال پیامبر(ص) از مسجدالحرام به مسجدالأقصی؛ و در نتیجه، تلاقی و ارتباط اسلام با ادیان پیشین، که نشان میدهد اسلام، تمدنهای بزرگ بشری را که پیش از اسلام وجود داشتهاند، هدایت و راهنمایی میکند و به مقصد میرساند.
مناسبت سوم: معراج رسول خدا(ص) و ارتقا به افقهای والا. معراج همان رسیدن به مقام قرب الهی است: «ثُمَّ دَنَا فَتَدَلَّى فَکَانَ قَابَ قَوْسَینِ أَوْ أَدْنَى.»[15] معراج همان انتقال و ارتقای رسول خدا(ص)
[14].?«آیا ندیدهای که هرکس در آسمانها و هرکس در زمین است خدا را سجده میکند؟» (حج، 18)
[15].?«سپس نزدیک شد و بسیار نزدیک شد، تا به قدر دو کمان، یا نزدیکتر.» (نجم، 8 و 9)