تزکیه یا فقدان تزکی? نفس در سطوح فردی و اجتماعی است؛ چنانکه در آیات دیگر قرآن هم سعادت یا شقاوت جامعه به اعمال انسان ارتباط یافته است. از طرفی، ماه رمضان و روزه گرفتن در آن، از عوامل اصلی تزکی? نفس است و فرصتی پدید میآورد که انسان بتواند تا حد بسیاری اراد? خود را کنترل کند و از صبر و خویشتنداری بهرهمند شود و لطافت احساس و همدردی با دیگران را تجربه کند و این عوامل کافی است تا سرنوشت انسان را در گرو اراد? او قرار دهد. بنابراین، شب قدر -که به تعبیر احادیث و روایات بسیار، برای اشخاص و امتهای مختلف، متفاوت است- عبارت است از تلاش جسمی و روحی انسان برای رسیدن به مرتبهای که بتواند سرنوشتش را خودش تعیین کند و این حالت اغلب در اواخر ماه مبارک رمضان و در ده? آخر این ماه میسر میشود که انسان مؤمن روزهدار به اوج تهذیب نفس و کنترل اراده دست یافته است.
به نظر من ماه رمضان امسال، شب قدر لبنان و امت ما را -که تعبیری ادبی است و از مفاهیم دینی و علمی برگرفته شده?- دربر داشته است، زیرا لبنان و امت عرب پس از گذراندن رنج و محنتی که تاریخ نظیر آن را به یاد ندارد، به مرحلهای از درک و آگاهی و کنترل اراده و پایداری رسیدند که به وسیل? آن توانستند سرنوشت خود را رقم بزنند.
امّا اینکه بگوییم رسیدن به این دستاورد سهل و آسان بود، کمی اغراقآمیز است، زیرا رنج و محنت لبنان به قدری دشوار و سخت بود که سران کشورهای عربی را وادار کرد اختلافات دو جانب? خود را کنار بگذارند و اراد? واحدی برای حل بحران پدید آورند.
دراینباره بد نیست بار دیگر یادآور شوم که در یکی از سفرها بین دمشق و قاهره، بر سر سفر? افطاری که جناب حافظ اسد در منزل خودش برپا کرده بود و خودش هم آن روز با وجود سرماخوردگی روزهدار بود، حاضر بودم و با ایشان خداحافظی کردم. در روز بیستم ماه رمضان هم با انورسادات، رئیسجمهور مصر، در منزل شخصیاش دیدار کردم. ایشان گفت که دو بار قرآن کریم را ختم کرده و در ده? آخر رمضان هم یک بار دیگر ختم قرآن خواهد کرد. بلافاصله به ایشان گفتم: «من هم از نزد برادر روزهدارت (حافظ اسد) به اینجا آمدهام و همین پیوند دینی نشانهای بر سهولت رسیدن به تفاهم و توافق و رفع اختلافات است و بدینترتیب، شاید بتوانیم حملات تبلیغاتی و دسیسههایی را که همچون سیل از دو طرف جاری بوده، فراموش کنیم و پیوند میان دو کشور برادر (مصر و سوریه) بار دیگر برقرار شود که میتوانند تأثیر عمده بر حل بحران لبنان بگذارند. از طرفی، دیدار شما در عربستان سعودی برگزار میشود که امکان ادای مناسک عمره را هم فراهم میکند و همین امر عاملی برای هماندیشی و خوشبینی به نتیجه باشد.
آیا خطرهای بزرگی که از ادام? بحران ناشی میشود، خود انگیزهای مهم برای حلوفصل سریع آن نیست؟
البته همینطور است… خطرهای ناشی از ادام? بحران دستکم برای رهبران و فرماندهان آشکار شده است و من در مصاحب? قبلی با روزنام? القبس هم به آن اشاره کردم و گفتم که حاکمیت تفکر نژادپرستانه بر قسمتی از لبنان ممکن است بعد از