داخلی چه تحولاتی رخ داد؟
با شروع بحران خونینِ شبه نژادپرستانه که ناشی از تمایل برخی گروهها در حفظ موجودیت سیاسی خود و پافشاری بر حفظ مراکز نفوذ است، دیدیم که بحران اینگونه آغاز شد، ولی سپس مسئل? فرقهگرایی، به زشتترین شکل، مورد سوءاستفاده قرار گرفت. این جنگ واقعاً از شأن لبنان بسیار دور بود. سپس دیدیم که به دنبال آن و بهویژه پس از صدور سند قانون اساسی، تحرکات مشکوکی از سوی عناصر تندرو سر زد و پس از آن و در پی عمیق شدن اختلاف میان سوریه و مقاومت فلسطین، محنت وارد مرحل? خطرناک خود شد.
وضع شیعیان مانند وضع هم? مسلمانان است. آنها در آغاز درگیری، با مقاومت فلسطین همبستگی داشتند و با سرکشی و تجاوزگری و نظام امتیازمحور مقابله میکردند. آنها در این راه پانزده هزار شهید دادند و مناطق آنها که محل شدیدترین درگیریها بود، مانند شیاح و لیلکی و بئر العبد و حی ماضی و محمد الحوت و برج البراجنة، خسارتهای سنگینی دیده است همچنانکه بسیاری دیگر از مناطق شیعهنشین، مانند حی الغوارنة و سبنیه و نبعه و رأس الدکوانه که همجوار تلالزعتر است، ویران شد و مردم ناگزیر به مهاجرت شدند.
وضع کنونی جنوب لبنان چگونه است، بهویژه آنکه اکثر شیعیان آنجا زندگی میکنند؟
متأسفانه اسرائیل در کمین است تا از فرصت دودستگی در لبنان سوءاستفاده کند. اسرائیل توانست مرزهای خود را باز کند و به برخی روستاهای مرزی خدمات و فرصتهای شغلی ارائه کند، همچنانکه در صدد مسلح کردن مجموعههایی از ساکنان نوار مرزی برآمد. ولی روستاهای شیعهنشین هنوز استوار ایستادهاند و با آنها همکاری نمیکنند و از کل دنیا و بهویژه از نیروهای سیاسی درگیر در خاک لبنان میخواهند که آن را نجات دهند. آیا نجاتدهندهای هست!
بیتردید مسئولیت ایشان بسیار دشوار است، ولی محال نیست؛ زیرا ایشان از اعتماد هم? طرفها بهرهمند است و بینش اجتماعی مترقیای دارد و میتواند از نیروهای مسلح عربی کمک بگیرد و طی دورههایی آموزشی، عناصر ارتش لبنان را پرورش دهد و آنها را از نظر روحی و جسمی بازسازی کند. ایشان باید هم? اختلافات را برطرف کند و بر شیوههای ناجوانمردانه چیره شود.