گام به گام با امام موسی صدر

جلد: 6
صفحه: 260

چهارم. جنبش محرومان

جنبش محرومان به عنوان مظهری جدید و منطقی برای مطالبه و احقاق حقوق، شکل گرفت و توده‌های مردم در تجمع‌هایی بزرگ و خشم‌آلود بر گرد آن جمع شدند. ده‌ها هزار شهروندی که در این تجمع‌ها شرکت کردند، سوگند خوردند که «تا زمانی که در لبنان یک نفر محروم، از شیعه یا غیرشیعه باقی باشد، ساکت ننشینند.» مطالباتی که اعلام شد، در بیست موردِ مطالعه‌شده خلاصه می‌شود که هدف آن، توسع? هم? مناطق لبنان و در کنار آن، رسیدگی به مسئل? دفاع و اعطای تابعیت بود.

ابعاد جنبش محرومان پدیدار شد و جریانی ملی، و نه فرقه‌ای، ایجاد کرد. همگان آن را پدیده‌ای بی‌نظیر و شرافتمندانه و جنبشی ترقی‌خواه به شمار آوردند که می‌تواند نیروهای نهفته در توده‌ها را آزاد کند و بخشی از نیروهای راکد را به نیروهایی پویا و اثرگذار در راه خیر و صلاح انسان و میهن، به دور از هرگونه تعصب‌ورزی و تنگ‌نظری، تبدیل کند.

توده‌های مردم بر گرد جنبش و شعارهای آن حلقه زدند؛ شعارهایی همچون مبارزه با ستم و محرومیت در هم? انواع سیاسی و اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی آن و به دیگر سخن، مخالفت با هرگونه فئودالیسم و سلطه‌گری و قیمومیت و بهره‌کشی و انحصارگری و مخالفت با تبدیل کردن جامعه به جامعه‌ای مصرف‌گرا و تحمیل دیدگاه‌ها در عرص? داخلی و خارجی و عاریه گرفتن معیارهای فکری و اجتماعی از یک سو و اهتمام ورزیدن به آزادی و کرامت انسان و اصالت فردی و اجتماعی او و نیز کار و تلاش همیشگی انسان و توجه به ارتباط میان ایمان به خدا و تلاش برای خدمت به انسان از سوی دیگر. شعارهای دیگر جنبش عبارت‌اند از: بر دوش گرفتن مسئولیت‌های مردمی در هم? مسائل ملی و به‌ویژه مسئل? جنوب و ضرورت در پیش گرفتن مبارز? مسلحانه در راه دفاع از جنوب و رد شیوه‌های سیاسی سنتی و به‌‌ویژه مخالفت جنبش با دسته‌بندی مردم و درخواست کمک از هم? مبارزان شرافتمند.

از این رو، جنبش توانست هم‌وطنان، به‌ویژه فرهیختگان از فِرق گوناگون لبنان را به سوی خود جذب کند. همچنان که توانست دولت را به عقب‌نشینی سیاسی وادار کند و در نتیجه دولت آقای تقی الدین الصلح سقوط کرد و به دنبال آن دولت آقای رشید الصلح بر سر کار آمد و در برنامه‌های خود متعهد شد که مطالبات جنبش محرومان را اجرا کند. بر این اساس، کمیته‌هایی مرکب از کارشناسان ارتش برای بررسی مطالبات تشکیل شد که در نهایت، آن‌ها را ضرورت‌هایی ملی و برحق اعلام کرد.

با این حال، دولت دوباره مطالبات محرومان را نادیده گرفت. در این اوضاع هیئت عمومی مجلس به اتفاق آرا مواضع و برنامه‌های امام را تأیید و تصویب کرد که جنبش به تجمع مردمی در بیروت دعوت کند و تا مرحل? تحصن به پیش رود تا اهداف برآورده شود و در کنار آن تحولات سیاسی و اجتماعی گسترده‌ای رخ دهد.

قرار بود جنبش حرکت خود را تشدید کند و عملاً نیز نقش? راه کشیده شده و قرار بود بعد از عید مبارک فطر سال 1974 حرکت آغاز شود، ولی عنصری جدید در افق ملی پدیدار شد: در طول ماه رمضان روشن شد که در کنار تلاش جدی برای بسیج کردن خشونت‌بار فرقه‌‌ای، حرکت گسترده‌ای از سوی عناصر دولت برای مسلح کردن افراد در جریان است و دولت پس از ناتوانی در رویارویی با جنبش،