برتولی: برای این سخنان زیبا از شما متشکرم. سخنان شما مرا واقعاً تحت تأثیر قرار داد. بهویژه آنچه دربار? نام? پاپ به مؤمنان که بر سه اصل ایمان و عدالت و گفتوگو استوار بود گفتید. واقعاً خوشحال شدم. نمیخواهم تکرار کنم که همزیستی در لبنان الگوی مناسبی است برای هم? دنیا، و این یعنی باید هم? ما برای تقویت آن تلاش کنیم. جناب پاپ علل بحران کنونی را بیان کردند. من الآن فرصت تشریح عوامل بیرونی دیگر را ندارم. من برای گفتوگو آمدهام و این بدان معنا نیست که آمدهام تا عاملی بیرونی به عوامل دیگر بیفزایم. برای ایجاد اعتماد بیشتر به منظور حمایت از همزیستی مسلمانان و مسیحیان، باید با جدیت بیشتر به گفتوگو و تلاش بپردازیم. این برای پاپ و شخص بنده افتخار بزرگی است که جنابعالی به ما اعتماد کامل دارید. ما نیز باید در اسرع وقت کار را شروع کنیم. چار? کار به دست لبنانیان است و من اطمینان دارم که مردم لبنان میتوانند صلح را به کشور بازگردانند.
شیخ حسن خالد مفتی اهل سنت: این دیدار برای ما اهمیت بسیاری دارد و از جایگاه خاصی برخوردار است و ویژگی خاصی دارد. زیرا مخاطب آن بالاترین قدرت مسیحی جهان است. همزیستی اسلام و مسیحیت فرصت نادری است تا از ارزشهای این دو دین بهره ببریم. این فرصت تنها به نفع لبنان نیست، بلکه برای هم? جهان سودمند است. از این رو، باید در لبنان و خارج لبنان آن را تقویت کنیم. در این فرصت تنها چیزی که میتوانم بگویم این است که از همکاری جناب پاپ با دولت لیبی در زمین? برپایی کنفرانسی برای گفتوگوی مسیحیت و اسلام در فوری? آینده در شهر طرابلس لیبی، تشکر میکنم.
عدهای در لبنان قصد دارند به این همزیستی اسلام و مسیحیت که ملتهای اسلامی و مسیحی بدان چشم دوختهاند و برای رسیدن به آن تلاش میکنند و ما امروز به آن نیاز داریم، از طریق ایجاد تبعیض فرقهای و تمایز دینی ضربه بزنند و به سبب تمایلی که برخی برای دستهبندی دینداران و جدا کردن آنان از یکدیگر دارند، شاهد شکلگیری دو دسته در لبنان هستیم. دست? اوّل مسیحیان و مسلمانانی هستند که خواهان عدالتاند و دست? دیگر سیاستمداران مسیحی مارونی هستند که خواستار تبعیض دینی و فرقهایاند. بنابراین، نزاعی که وجود دارد نزاع میان طرفداران همزیستی در سای? اصول انسانیت و دموکراسی و برابری است با طرفداران امتیازات فرقهای. پس این اختلاف یک اختلاف لبنانی و داخلی است که نزد حامیان امتیازات فرقهای، یعنی رجال سیاسی مارونی، جنب? فرقهای دارد و نزد ملیگرایان مسلمان و مسیحی رنگ مبارز? ملی به خود میگیرد. از این رو، هیچ مسلمانی را در صف طرفداران امتیازات فرقهای نمیبینید. ولی در جبه? حامیان همزیستی برابر، هم مسلمانان را مشاهده میکنید و هم مسیحیان را. پس اختلاف میان لبنانیان اختلافی فرقهای نیست، بلکه سیاسی است و علت پیدایش آن این است که قانون اساسی لبنان در سال 1926 اختیارات وسیعی به رئیسجمهور داد که در جهان و در هیچ یک از قانونهای اساسی نظیر نداشت. این اختیارات از زمان استعمار به زمان پس از استقلال نیز انتقال یافت و متأسفانه در سوءاستفاده از آن، کار را به جایی رساندند که این بحران به وجود آمد. اعتراض به ماد? 95 قانون اساسی برمیگردد.