به کشتار میان هندوها و مسلمانان بود. یک بار روزه داری او 21 روز پیوسته به طول انجامید. امّا فلسف? روزه داری در جایگاه سلاحی بر ضد خشونت و جانشینی برای روش های قهرآمیز، در نزد گاندی و امام موسی صدر متفاوت است. گاندی تحت تأثیر نویسند? روس لئو تولستوی و نویسند? آمریکایی هنری دیوید تورو دست به این اقدام زد، ولی اقدام امام صدر از ابتدا تا انتها متأثر از قرآن و سیر? نبوی و جهاد اهل بیت بود و از این رو، ایشان همیشه به آیات قرآن و احادیث پیامبر(ص) و گفته های امام علی بن ابی طالب( ع) استناد می کرد.
امّا فلسف? انقلابی که امام اعلام کرد چیست؟ در تعریف انقلاب گفته اند: طنابی است کشیده شده میان خشونت و عدم خشونت. جایگاه امام بر روی این خط کجاست؟
امام صدر پاسخ داد: «من بر این باورم که تحصن من و همراهانم که شما به طور کوتاه آن را انقلاب بدون خشونت نامیدید، هرچند واکنشی عاطفی و در عین حال خشمگینانه بود، در شرایط موجود، اقدامی کاملاً منطقی بود. زیرا انقلاب در هر دو نوع آن، خشن و غیرخشن، و تحولی که جانشین انقلاب قلمداد میشود، هر دو وسیلهاند نه هدف. از این رو، در هریک از دهها راه و وسیلهای که برای رسیدن به هدف وجود دارد، هم خشونت مشاهده میشود. و هم نفی خشونت. در نتیجه، در نامگذاری یا دستهبندی آن سرگردان میشویم… در واقع اگر انداز? حقیقی انقلاب را برای آن در نظر بگیریم، مشکل حل میشود.»
امام پکی به سیگار زد و ادامه داد:
پیامبر(ص) فرمودهاند: «مَن رَأی مِنکُم مُنکَراً فَلیُغَیِّرَهُ بِیَدِهِ فَإِن لَم یَستَطِع فَبِلِسانِهِ فَإِن لَم یَستَطِع فَبِقَلبِهِ وَ هذا أضعَفُ الإیمانِ.» (هرکس از شما، منکری ببیند، باید آن را با دست خود اصلاح کند و اگر [با دستش] نتوانست با زبانش و اگر نتوانست با قلبش و این ضعیفترین مرتب? ایمان است.) بر این اساس پیامبر(ص) اصلاح با دست یا زبان یا قلب را صرفاً وسیله میداند نه هدف و از این رو، این وسایل با توجه به تواناییهای انسان تعیین میشود، امّا هدف که همان اصلاح منکر و زشتی است، ثابت است.
پس از آن، رنگ سبز در چشمان امام برقی زد و امام در حالی که سیگارِ رو به پایان خود را خاموش می کرد، گفت:
«سر سطر…»
وقتی قلم خود را بر روی ابتدای سطر گذاشتم ادامه داد:
«از این حدیث شریف درمییابیم که ابزار امر به معروف و نهی از منکر به طور تدریجی شدت مییابد. یعنی در مرحل? اوّل آنچه واجب است، نصیحت است. سپس این ابزار قویتر میشود تا اینکه به حد جهاد و جنگ میرسد. بنابراین، میبینید که انتخاب تحصن برای رسیدن به اهدافی که در روز نخست اعلام شد، بدان جهت بود که در اوضاع موجود و با توجه به امکاناتی که داریم، تنها ابزار ممکن همین بود.»
گفتم: « این یعنی در راهبردهای شما تغییر پدید آمده است. شما قبلاً این شعار را سر داده بودید که « سلاح زینت مردان است » و اکنون بر ضد همین سلاح اعلام تحصن می کنید… ? . »
