و تحت‌تأثیر برخی عوامل، حالتی انزواطلبانه برای دین رقم زده است. این مشکل را باید با تأکید کردن بر واقعی بودن و ثابت بودن ارزش‌های معنوی در این ادیان حل کرد.

در لبنان، همان‌طور که گفتم، دیدار و گفت‌وگو میان رهبران دینی و تلاش آنان برای روشن کردن حقیقت ادیان، به منظور برخورد با این وضع کافی خواهد بود. این تفاهم به عموم مردم اطمینان خواهد داد که هیچ اختلافی میان رهبران دینی وجود ندارد، همچنان‌که فرصت تبادل نظر را نیز میان آنان فراهم خواهد آورد. هر گروهی عیب‌های خود را و همچنین تأثیری را که رفتار دیگر گروه‌ها به جا می‌گذارد، درک می‌کند. وقتی هر گروه، این واقعیت‌ها را در برابر دیدگان خود قرار دهد، برای تصمیم‌گیری مؤثر و کارگر، به منظور رویارویی با این شرایط، فرصت بیشتری خواهد داشت.

همان‌طور که در جایی دیگر اشاره کردم، ما از سال 1962 دیدارها و گفت‌وگوهایی کرده‌ایم و در زمینه‌های گوناگون با یکدیگر بحث و رایزنی کرده‌ایم. این دیدارها، هم درون‌ هر فرقه‌ای بوده است و هم بین فرق مختلف، و همان‌طور که گفتم، این تلاش‌ها با تأسیس مجلس اعلای فرق لبنانی تکمیل خواهد شد.

در این مسئولیت دشوار، یعنی تلاش برای هم گرایی میان گروه های مختلف، چه کسانی شما را حمایت و یاری می کنند؟

این مسئولیت مسئولیتی تربیتی- فرهنگی است و قوی‌ترین پشتیبان آن، آموزه‌های برحق دینی است. موضع روشن واتیکان و دانشگاه الازهر و حوزه‌های نجف و شورای جهانی کلیساها و تأثیر گسترده‌ای که این ‌نهادها در جهان دارند، ما را در این راه، به خوبی حمایت می‌کند. باید به یاد داشت که لبنان با ساختاری که دارد، بهترین مکان برای برخورد با این مشکلات و اجرای تجربه‌ای عملی برای یافتن بهترین راه‌حل ارائه‌شده است.

ما فعلاً می‌توانیم چنین حساب کنیم که مهم‌ترین نقش فرهنگ در لبنان، مشخصاً همین مأموریت است. از این رو، همۀ ما در لبنان، از مقامات گرفته تا شهروندان، مسئولیم که برای تحقق این اهداف و پشتیبانی از این نقش حمایت کنیم.

راه حل های دینی غالباً با موانع سیاسی روبه رو می شود، از این رو، با وجود احترام به مفهوم اصلی دین، از آن ها برداشت نادرست می شود. تحلیل شما در این باره چیست؟

اساساً کار سیاست صحیح، یافتن بهترین راه‌ها برای خدمت به شهروندان است؛ از این رو، سیاست به هیچ وجه با اندیشۀ دینی که بهترین شکل عبادت را خدمت به انسان می‌داند، تعارض ندارد و هرجا تعارضی میان این دو پیدا کردیم، اشتباهی در کار بوده است. این اشتباه یا ناشی از انحراف در تبیین محتوای دینی و یا انحراف در سیاست است، به این‌ معنا که سیاست را در خدمت افراد یا گروه‌هایی خاص بدانیم.

اگر لبنان در اثر مسائل دینی، به سوی بحرانی شدید به پیش رود، آیا احتمال دارد که اوضاع لبنان مانند شمال ایرلند وخیم شود؟

ما از جزئیات اوضاع نابسامان شمال ایرلند، اطلاع دقیقی نداریم. مشکلات اساسی ایرلند که به اوج