حومۀ بیروت به کمربند فقر تبدیل شده و باید وضع آن اصلاح شود، ابهامی دارد؟ اینها مسائل بسیار روشنی است.
اگر بگوییم برای اجرای طرح «لیطانی» که در زمان فرانسویان پیشنهاد شد، در سال 1945 سازمانی خاص تأسیس شد و سپس بیست سال یا بیشترگذشت و 400 میلیون لیره یا بیشتر هزینه شد، ولی هنوز مطالعات تکمیل نشده و حد و مرز آن روشن نیست، حرف مبهمی زدهایم؟ همۀ اینها کاملاً روشن است. پس چرا گفته میشود که ابهام وجود دارد؟ چون حرف زدن و شعار دادن و فکر کردن و فرو رفتن در افکار دور و دراز، بسیار است و همۀ اینها مخدّر است. نمیخواهم از ارزشِ فکر کردن و دیدگاهها و جهتگیریها و افکار سیاسی بکاهم. نه! بلکه میخواهم بگویم این اهتمامها نباید مانع توجه به اوضاع کنونی شود. نباید مانع از آن شود که دربارۀ طرح «عاصی» سؤال کنیم. این طرح در سال 1943 یعنی بیش از 41 سال قبل، تأسیس شد. میدانیم هر ساله، بر حقوق اکتسابی کشورِ برادر، سوریه [از این طرح] افزوده میشود، زیرا آنها در اطراف این آبها درختکاری میکنند و هر اندازه بیشتر درختکاری شود حقوق اکتسابی آنان بیشتر میشود. میدانید که این رودخانه را از آن جهت «عاصی» مینامند که از لبنان خارج میشود و از سوریه و ترکیه عبور میکند.
بنابراین، هر سال که در اجرای این طرح شتاب نشود، سود و حق بیشتری برای سوریه حاصل میشود. چطور ممکن است برنامهریزان و دستاندرکاران و سیاستمداران و مهندسان و کارشناسان چهل سال منتظر بمانند در حالی که هر سال یک یا دو میلیون متر مکعب [آب] از دست میرود؛ یعنی هر سال زیان است و زیان و زیان. این حق ماست، ولی آن را اجرا نمیکنند. سؤال این است.
محتوای جنبش بسیار روشن است: مبارزه با محرومیت، محرومیتزدایی از انسان و از مناطق و پاسداری از وطن در فضایی عادلانه و مسالمتجویانه تا هر شهروند بتواند با کرامت در آن زندگی کند؛ نه بیشتر و نه کمتر. این روشن است و علت وجود ابهام و سؤال دربارۀ آن، بسیار حرف زدن و بسیار بودن افکار پیچیده درمورد جنبشهاست. ولی من علیرغم روشن بودن موضوع و به احترام دانشکدۀ حقوق و دانشـــجویان آن و شما حاضران، تلاش میکنم ابعادی برای جنبش تعریف کنم که در واقع ابعادی برای خود من است و نه ابعادی برای جنبش، زیرا من جزو منادیان این جنبش هستم و لازمۀ منادی این جنبش بودن، دارا بودن ابعادی پیشینی و درونی در من و همراهانم و حتی در شمـاست که به این جنبش پیوستهاید و آن را تأیید و تشویق میکنید.
بنابراین، در این دیدار و در این مراسم پاک و نورانی به نظر من کمی دربارۀ ابعاد جنبش که در واقع ابعادی برای منادیان جنبش است، صحبت میکنیم. تلاش میکنم ابعاد جنبش را از لحاظ طول و عرض و عمق دستهبندی کنم؛ یعنی برای آن، همچون اجسام هندسی متعارف، بُعدی در طول، بُعدی در عرض و بُعدی در عمق در نظر میگیریم.
ابعاد جنبش از لحاظ عمق به معنای انگیزهها و اسباب این جنبش است: جنبش از چه سرچشمهای سیراب میشود؟ عمق سرچشمهای که جنبش از آن میجوشد، چقدر است؟
میتوانم بگویم بُعد عمقی جنبش، ایمان به خداوند است و ایمان به خدا از ایمان به انسان جدا