در این مدت عده مهاجران از صدهزار نفر گذشت. آنان طی 25 سال سخت کار کردند و ساده زیستند و با تلاش طاقتفرسای خود، کشور و دیار خود را آباد ساختند و به فرزندان و خویشان خود تأکید میکردند که به امید بازگشت به وطن خود زندگی میکنند، چراکه هیچ تمدنی جز تمدن لبنان برای آنان خیرهکننده نیست.
روی آوردن به علمآموزی بسیار بوده و هست. پدران رنج کارهای سخت را تحمل میکنند تا هزینه تحصیل فرزندانشان را تا سطوح عالی فراهم کنند و پسران و دختران نیز با اشتیاق به مدرسه میروند و در برخی موارد، روزانه چند کیلومتر راه طی میکنند تا به مدرسه برسند. عده و شوق علمآموزان همواره در حال افزایش است. در سال تحصیلی 66-67 تعداد دانشآموزان در جنوب سی درصد افزایش یافت که چنین رشدی در هیچجای دنیا وجود ندارد. امروزه در میان نسل جدید تنها سه درصد بیسواد وجود دارد که این نسبت پانزده سال قبل 47 درصد بود. اکنون بسیاری از جوانان در اخلاص و تلاش و پاکدستی، کارمندان نمونهای هستند که در میان آنان کارشناسان برجستهای وجود دارند.
تمایل به پیوستن به ارتش و پلیس امنیت در میان شیعیان، بهویژه در منطقه بقاع، شدید است و با وجود موانعی که به بهانه به هم خوردن توازن در سر راه آنان قرار میگیرد، میانگین حضور آنان افزایش یافته و آنان در میان مبارزان سختکوش در راه دفاع از میهن و امنیت آن پیشگاماند و قربانیان بسیاری، حتی در نیروی هوایی، تقدیم میهن خود کردهاند. در زمینه رسانه و کتابخانهها و هنر و ورزش و آموزش و سایر مشاغل آزاد نیز، از پزشکی و مهندسی و وکالت و غیر آن، شیعیان سخت تلاش میکنند.
این انگیزه ذاتی شیعیان و این احساس که چون کشور مستقل شده است باید دستبهکار شوند (و به همین علت 25 سال کار و تلاش کردهاند)، نیازمند توجه دولت و حمایت کشور است. دولت باید فاصله بسیار میان هموطنان را کم کند تا از این راه، کشور ساخته شود و نیروهای خیرخواه در راه خدمت به میهن همسو و هماهنگ شوند و جایگاه آن را بالا برند و از وارد شدن گزند از خارج یا چنددستگی در داخل جلوگیری کنند.
ما ساختار فرقهای را در نظام دموکراتیک اینگونه میفهمیدیم، ولی این فعالیتها از همان ابتدای استقلال با واکنش مطلوب مسئولان روبهرو نشد، و امیدها به ناامیدی تبدیل شد. فعالیتها و اقدامات هموطنان به موانع و مشکلاتی برخورد میکرد که ناشی از کوتاهی مسئولان و سرگرم بودن آنان به منافع شخصی و محلی بود. نمیگوییم سوءنیتی داشته و در پی ایجاد ناامیدی و جمود و وابستگی و سرسپردگی بودهاند. همه اینها برای چیره شدن فئودالیسم بر کشور پاک و کهنی بود که مترقیترین ملت دنیا در آن زندگی میکند و تاریخی دارد که در کمتر ملت یا امت دیگری در جهان یافت میشود.
در اینجا چند نمونه از مواردی که هموطنان تلاش خود را کردهاند، اما پاسخی از مسئولان نگرفتهاند، ذکر میکنیم تا گواه حقی برای رنجدیدگان در این بهشت، بهشت خداوند بر روی زمین یعنی لبنان، باشد.
سرزمین پهناوری که بیش از دو سوم از زمینهای کشاورزی لبنان در آن قرار دارد و خاک آن از بهترین و حاصلخیزترین خاکها به شمار میآید، در دسترس