مسئل? جانشینیِ پس از پیامبر بحثی فکری است که میتوان آن را در محدود? مباحث فکری مطرح کرد و این نباید مانع ارتباط و همبستگی شود.
علت شرکت نکردن شیعیان در نماز جماعت این است که شرط است که پشت سر امام عادل نماز خوانده شود و این هم یکی از مظاهر ابراز انزجار از دستگاه ظلم در تمام جهان اسلام است. اما این مسئله همانطور که گفتم از جزئیات است. البته، در این میان اختلافاتِ تاریخیِ ناشی از سوءاستفادههای سیاسیِ دو طرف وجود دارد. فرصتطلبان روی این اختلافات جزئی دست گذاشتند و آنها را به موانع جداکننده تبدیل کردند. در نتیجه، هر گروه به دور از گروه دیگر زندگی میکند و این گروهها از حال هم بیاطلاعاند که باعث رواج حس بیاعتمادی و رد همکاری و همیاری شد. این امر به مذاهب ابعادی بیش از حد واقعیشان داد. به جای اینکه مذهب وسیله به حساب آید، خود هدف تلقی شد. هیچ شکی نیست که اسلام این را نمیپسندد و مسلمانان را امت واحد میداند. اما این اختلافات به دنبال رفت و آمدها و شناخت از هم و آزاداندیشی و همکاری برای وحدت در حال از بین رفتناند.
این مربوط به فروع است، نه به علت اینکه امامِ عادل وجود ندارد، بلکه به این سبب است که ما برای ثبوت هلال، رؤیت یا بینه [شهادت دو شاهد عادل] یا حکم حاکم، که مستند به این دو عامل است، یا شیوع آن بین مردم را شرط میدانیم. حقیقت این است که ما در شب اوّل و آخر ماه رمضان گاهی اوقات تا طلوع آفتاب برای اطمینان یافتن از دو شاهدِ عادل تلاش میکنیم.
ممکن است مفتی حنفی باشد که به شهادت یک نفر در ثبوت اوّل ماه اکتفا میکند.
(امام موسی صدر بعد از سکوتی کوتاه گفت:) مشکل این است که این نوع شیوع متکی به یک منبع است و از همان یک منبع منتشر میشود. (به نظر میرسد این مسائلِ جزئی با وسعت افق فکر امام صدر و مسائل بزرگی که دنبال میکند سازگاری ندارد. او در ادامه گفت:) خدا را شکر که ما را از این مشکل نجات داد. از سوی مراجع شیعه و کلاً فقهای اسلام، همچنین، در نشستهای اسلامی، فتوا داده شده است که میتوان به وسایل علمی که وجود هلال ماه را در افق رصد و اثبات میکنند، اعتماد کرد و اگر هلال در یک منطقه ثابت شد به منزل? ثابت شدن آن در هم? مناطق است… ما هماکنون سعی داریم اطلاعات دقیقی دربار? این موضوع به دست آوریم، همچنانکه در نشستهای اسلامی پیشنهاد بهره بردن از وسایل علمی را در اثبات هلال ارائه کردهایم.
یعنی اگر قرار شد وسایل علمی ملاک باشد و از همین طریق ظهور هلال ثابت نشد، دیگر قول کسی که ادعای رؤیت هلال را دارد، پذیرفته نمیشود.