را به زنان برساند. در هر حال، این مسئله ای است که پژوهشگران از آن در کتاب‌های خود اکراه داشته اند و بحث دربار? علت ازدواج های پیامبر بحث تازه ای نیست.

یکی از همکاران من می خواهند این نکته را تذکر بدهند که بحث تأمین اجتماعی در زمان پیامبر(ص) نیز مطرح بوده است. مسئل? بازنشستگی یعنی اینکه وقتی انسان به دوران بازنشستگی رسید به او حقوقی پرداخت شود، برگرفته از حدیث شریفی از پیامبر(ص) است. روزی امیرمؤمنان در زمان خلافت عمر بن خطاب به مردی نابینا از اهل کتاب برخورد که گدایی می کرد. امیرمؤمنان پرسید: چرا وضع او چنین است؟ گفتند: او مردی فقیر و نابیناست و توانایی کار ندارد. ایشان این جمل? مشهور خود را فرمود که: «اِسْتَعْمَلْتُمُوهُ حَتّی عَجَزَ فَتَرَکْتُمُوهُ؟ اَنْفَقُوا عَلَیهِ مِن بَیْتِ‌‌المالِ.» ([وقتی توانایی داشت] او را به کار گرفتید و حال که ناتوان شده است او را واگذاشته اید؟ از بیت‌المال هزینه های او را بپردازید.)

این حدیث مبنای قانون بازنشستگی است و روشن است که دیگر موارد تأمین اجتماعی نیز به استنباط نیازمند است.

بله، احیاکردن بنا بر قول امام مالک، ملکیت‌ آور است. شیخ خلیل گفته است: هرکس زمین موات و بایری را احیا کند، آن زمین برای اوست و جز با اجاز? حاکم نمی تواند مالک آن شود. به هر حال، دوباره این نکته را به سؤال‌کنند? عزیز، عبدالحمید، تذکر می دهم که گفتم احیاکردن تنها راه مالک ‌شدن است، در مقابلِ ثبت‌ کردن در اداره های املاک و مستغلات. یکی از مشکلات کنونی این است که هریک از ما به این اداره های املاک می رود و پنجاه هزار، صد هزار هکتار زمین را به نام خود ثبت می کند، بدون اینکه هیچ‌گونه خدماتی در آن صورت دهد. ثبت زمین مالکیت نمی‌آورد. حیازت یا علامت گذاری فقط حق اولویت یا حق تقدم می آورد و باعث مالکیت نمی شود. ملکیت با احیا کردن حاصل می شود. من با آنچه در سؤال آمده است، موافقم. کسی در ملکیت آور بودن خرید و فروش و هبه و ارث اختلافی ندارد. ده چیز است که مردم به آن‌ها و به کسی که حکم آن‌ها را نازل فرموده است، کافر شدند. ما نمی خواهیم از دین خود دست برداریم. تشریع اسلامی ضرورت زندگی است و اگر کسی بگوید غالباً دین، بیانگر عمل برای آینده است، من می گویم دین اسلام نه‌تنها ضامن فرداست بلکه ضامن زمان حال و نیز هم? آنچه است که خواهان حفظ آنیم. بنابراین، دوباره پیشنهاد نخست خود را تکرار می کنم. هفت سال باقی‌مانده از قرن چهاردهم، سال‌های رهایی جهان اسلام از قوانین وارداتی از خارج باشد. متشکرم.

بسم الله الرحمن الرحیم

اولاً، از استاد الزرقاء با توجه به شناختی که از توانایی