دین، بهطور خلاصه، فطرت خدایی است که فطرت انسانها را بر آن پایه بنا نهاده است. به عبارت دیگر، دین تعبیری راستین و صحیح از این فطرت و سرشت و نمایانگر آن است، بیآنکه تحت تأثیر عوامل گوناگون خارج از طبیعت انسانی قرار گرفته باشد: ( فَأَقِمْ وَجْهَکَ لِلدِّینِ حَنِیفًا فِطْرَةَ اللَّهِ الَّتِی فَطَرَ النَّاسَ عَلَیْهَا لَا تَبْدِیلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذَلِکَ الدِّینُ الْقَیِّمُ وَلَکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لَا یَعْلَمُونَ.) [164]
در تفسیـر آیـه کریمه فوق حدیثـی روایت شـده است: «إنَّ کُلَّمَولُودٍ یوَلَدُ عَلی الفِطرَة.» (هر نوزادی که متولد میشود، میلاد او بر شالوده فطرت نهاده میشود.) پس دین، به موجب این تعالیم، همان سرشتِ انسان است. ولی خود انسان توانایی بیانِ آن را ندارد، زیرا تحت تأثیر عواملی است که وی را احاطه کرده و او در برابر آنها حالتی انفعالی دارد. بنابراین، تعبیر و بیان فرد انسان از فطرت، بهواسطه شعور شخصی او، رنگی ویژه به خود میگیرد. پس صحیحتر آن است که مقام دیگری بهجز خود او در مقام بیان فطرت انسانی برآید؛ مقامی که تحت تأثیر عوامل خارج از طبیعت انسان قرار نگیرد؛ مقامی که بالاتر از هر عامل، و آفریننده هر علت و اثری باشد؛ مقام آفریدگار جهان که دین را برای بشر تشریع کرده و فطرتِ انسانی را شریعت و رسالت خود برشمرده است.
اسلام به حیات انسان احترام گذاشته است، آنچنانکه اگر کسی فردی را زنده کند، درحقیقت، همه انسانها را زنده کرده و هرگاه شخصی را عمداً بکشد، مانند این است که همه مردم را کشته و کیفر او جهنم است: ( مِنْ أَجْلِ ذَلِکَ کَتَبْنَا عَلَى بَنِی إِسْرَائِیلَ أَنَّهُ مَن قَتَلَ نَفْسًا بِغَیْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسَادٍ فِی الأَرْضِ فَکَأَنَّمَا قَتَلَ النَّاسَ جَمِیعًا وَمَنْ أَحْیَاهَا فَکَأَنَّمَا أَحْیَا النَّاسَ جَمِیعًا.) [165]
برحسب دستورات و آموزشهای اسلامی، قتلِ نفسْ قتلِ جنین در رحم مادر را هم شامل میشود. به انسان اجازه نمیدهد تا به این بهانه که زندگی خود را ملک خود میداند، خودکشی کند. اسلام خودکشی را به شکلی قاطع حرام کرده است و قرآن کریم در اینباره میفرماید: وَلاَ تَقْتُلُواْ أَنفُسَکُمْ إِنَّ اللّهَ کَانَ بِکُمْ رَحِیمًا.[166]
اسلام حتی برای قتل غیرعمد خونبها معین کرده است. این قانون که یکی از تشریعات اسلامی است، امروز به قانونی فراگیر بدل شده است.
اسلام در وجوب صیانتِ از نفس و حفظ زندگی انسانها حتی راه تأکید و مبالغه در پیش گرفته است، تا آنجا که مرگ ناشی از بیتوجهی به فقرا و مستمندان را گناهی نابخشودنی میداند و اهمالگران را تهدید میکند. به آیات شریفه ذیل توجه کنید:
( وَأَنفِقُواْ فِی سَبِیلِ اللّهِ وَلاَ تُلْقُواْ بِأَیْدِیکُمْ إِلَى التَّهْلُکَةِ وَأَحْسِنُوَاْ إِنَّ اللّهَ یُحِبُّ الْمُحْسِنِینَ؛) [167]
وَمَا تُنفِقُواْ مِنْ خَیْرٍ یُوَفَّ إِلَیْکُمْ وَأَنتُمْ لاَ تُظْلَمُونَ؛[168]
[164]«به یکتاپرستی روی به دین آور. فطرتی است که خدا همه را بدان فطرت بیافریده است و در آفرینش خدا تغییری نیست. دین پاک و پایدار این است. ولی بیشتر مردم نمیدانند.» (روم،30)
[165]«از این رو، بر بنیاسرائیل مقرر داشتیم که هرکسْ کسِ دیگر را، نه به قصاص قتل کسی یا ارتکاب فسادی بر روی زمین بکشد، چنان است که همه مردم را کشته باشد. و هرکس که به او حیات بخشد، چون کسی است که همه مردم را حیات بخشیده است.» (مائده،32)
[166]«خودتان را مکشید. هرآینه خدا با شما مهربان است.» (نساء،هه)
[167]«در راه خدا انفاق کنید و خویشتن را بهدست خویش به هلاکت میندازید و نیکی کنید که خدا نیکوکاران را دوست دارد.» (بقره،195)
[168]«و هر مالى را که انفاق کنید (پاداش آن ) به طور کامل به شما داده خواهد شد و ستمى بر شما نخواهد رفت .» (بقره، 272)