موضوع: سخنرانی ـ اسلام، اصالت، معنویت
مکان و تاریخ: دانشگاه امریکایی بیروت، 23/7/1966
مناسبت: سلسله سخنرانیها در دانشگاه آمریکایی بیروت تحت عنوان «منابع فرهنگ در لبنان»
منبع: مجله العرفان، جلد هه، نوامبر 1966؛ آرشیو جنبش أمل
این سخنرانی در کتاب نای ونی تحت عنوان «اسلام» درج شده است.
متن
در این سلسلهسخنرانیها، بحث و سخنرانـی دربـاره عنوان اسـلام برای من انتخاب شده است که در حد خود موضوعی بسیار گسترده است. وانگهی، تجزیه و تحلیل درباره این موضوع که حلقهای از سلسلهبحثهای منابع فرهنگ در لبنان است، بُعد جدیدی بر ابعاد گوناگون و فراوان موضوع کنفرانس میافزاید؛ بعد فرهنگی و تاریخی بسیار گسترده و دارای جوانب متنوع که بهطور کلی فرهنگ لبنان و تنوع آن را دربر میگیرد. بحث و گفتوگو درباره تأثیر اسلام در فرهنگ این منطقه برمیگردد به روزهای گسترش اسلام در این منطقه و استقرار حکومتها و نظامهای اسلامی در دمشق و مناطق دیگر تا سفرهای صحابی جلیلالقدر، ابوذر غفاری، به کوهستانهای لبنان و تأثیرها و فعل و انفعالات عمومی در مسیر تعمیم دعوت اسلامی در همه زوایای این منطقه در طول قرنهای متمادی؛ و کوششهای والا و پراهمیت علمای لبنان در گسترش فرهنگ و انتقال آن به گوشه و کنار جهان تا مشاهده تألیفات گرانقدر و نگارش کتابها و ایراد سخنرانیها به همّت دانشمندان جبلعامل و بعلبک و بیروت و طرابلس؛ و سپس در نظر گرفتن رابطه ناگسستنی زبان عربی با تعالیم اسلامی بهطور عام و با قرآن کریم بهطور خاص. توجه به همه این امور و جهات دیگر، امکان بحث درباره این موضوع دامنهدار و همهجانبه را در یک سخنرانی دشوار میسازد. از طرف دیگر، عمق و گستره اندیشه دعوتکننده، این خانم دانشمند و گرامی، و نیز سطح دانش شنوندگان و سخنرانان، از جمله عواملی است که فضای این نشست را جهانی و دانشگاهی میکند.
اینها عواملی بود که مرا در انتخاب موضوع مناسب و شایسته متحیر میکرد و همین امر باعث تأخیر در ارائه موضوع سخنرانی به کنگره شد و چهبسا، از شیوه معمول و رایج این سلسلهسخنرانیها خارج شدم.
ولی، در پایان، تلاش کردم عنوان کلی این سلسلهسخنرانیها را گسترش دهم و موضوع بحث خویش را به بررسی یکی از منابع فرهنگ در لبنان، نه تأثیر این منابع بر فرهنگ لبنانیمان، اختصاص دادم. آنچه مرا به اتخاذ این تصمیم و به کوشش برانگیخت، برخورد افکار و آرای شرق و غرب در لبنان، درباره همهچیز و همچنین، درباره اسلام بود که این خود گاهی موجب ابهام در مبانی بنیادین آن میشود، مبانی بنیادینی که قسمت عمده پژوهشهای دانشمندان بزرگی مثل ماسیه و لامانس و درمنگهام و ماسینیون و دیگران را تشکیل میدهد. عذر مرا بهتر میپذیرید اگر بگویم که سعی