گام به گام با امام موسی صدر

جلد: 1
صفحه: 5

قم نیز، قلمداد می‌شود. ازجمله دروسی که وی به تدریس آن اشتغال داشت، می‌توان به مطول و لمعه و قوانین اشاره کرد. درس‌های وی از دروس مشهور و پر جمعیت حوزه علمیه قم بود. آیت‌الله یوسف صانعی، حجت‌الإسلام مسلمی کاشانی، حجت‌الإسلام هاشمی رفسنجانی، آیت‌الله امامی کاشانی و دکتر دینانی از جمله شاگردان امام هستند. امام صدر علاوه بر دروس حوزوی، در سال 1329 شمسی وارد دانشگاه تهران شد. رشته تحصیلی وی حقوق در اقتصاد بود و در سال 1332، موفق به فارغ‌التحصیلی شد.

در سال 1955 میلادی امام موسی صدر با صبیه حجت‌الإسلام عزیزالله خلیلی، که نوه خواهر آیت‌الله سیّد ابوالقاسم کاشانی است، ازدواج کرد. حاصل آن ازدواج چهار فرزند به نام‌های صدرالدین (متولد 1335 شمسی) و حمید (متولد 1338 شمسی) و حورا (متولد 1341 شمسی) و ملیحه (1350 شمسی) بوده است.

ازجمله سنت‌های رایج در حوزه‌های علمیه آن است که فارغ‌التحصیلانِ برجسته مرحله خارجِ فقه و اصول، برای تثبیت توانایی‌ها و آموخته‌های خود به حوزه علمیه نجف عزیمت می‌کنند که در جهان تشیّع آوازه‌ای بلند دارد.

امام موسی صدر نیز، دو بار عازم نجف اشرف شد و هر بار از اساتید آنجا بهره‌ها گرفت. یک بار از بهار 1333 تا بهار 1334 شمسی و بار دیگر از پاییز 1335 تا تابستان 1338 در نجف اشرف اقامت گزید.[2]

همسر امام که یک سال پیش از سفر دومِ امام به نجف با هم ازدواج کرده بودند و فرزندش صدرالدین که در سال 1956 به دنیا آمد نیز، در سفر دوم با امام همراه بودند. چه‌بسا امام صدر منتظر بود که مراسم عروسی برگزار شود و آن‌گاه به نجف هجرت کنند، زیرا عقد آن دو در سال 1953 (1332 شمسی) صورت گرفته بود، اما به سبب بیماری شدید پدر بزرگوارشان مراسم عروسی به تأخیر افتاده بود. امام صدر نیز، تمام توان خود را برای پرستاری و مراقبت از ایشان صرف می‌کرد، تا آن هنگام که در هفتم دی ماه 1332 شمسی پدر بزرگوارشان دعوت پروردگار را لبیک گفت و به سرای باقی شتافت.

امام صدر در دوره اقامت خود در نجف اشرف با «انجمن کانون نشر» و مؤسسان آن ازجمله شیخ محمدرضا مظفر (از اساتید حوزه علمیه نجف اشرف) و سیّد محمدتقی حکیم (یکی از نامزدهای احراز مرجعیت عامه در نجف) همکاری داشت. اساتید امام صدر در نجف عبارت بودند از: آیات عظام سیّد ابوالقاسم خویی و سیّد محسن حکیم و سیّد محمود شاهرودی و سیّد عبدالهادی شیرازی و شیخ حسین حلّی و شیخ صدرا بادکوبه‌ای. آیت‌الله شیخ مرتضی آل یاسین نیز، زمان ویژه‌ای را برای تدریس به سه تن اختصاص داده بود که عبارت بودند از: سیّد موسی صدر و شهید سیّد محمدباقر صدر[3] و برادر بزرگ وی، سیّد اسماعیل صدر. امام صدر در نجف اشرف با شهید سیّد محمدباقر صدر ارتباطات علمی و جلساتِ بحث و گفت‌وگو داشت.

امام صدر زبان عربی را، که زبان قرآن و زبان


[2]ازجمله اهداف امام موسی صدر در سفر به عراق آن بود که علاوه بر ارتباط با حوزه نجف، با بخشی از خاندان صدر یعنی عموزادگان خود که در عراق، به‌ویژه، در شهرهای کاظمین و بغداد و نجف اشرف، اقامت داشتند، آشنایی و ارتباط پیدا کند.

[3]پسرعمو و شوهر خواهر امام صدر که از نوابغ و مراجع بزرگ عصر خود بود و علاوه بر ایجاد تحول و نوآوری در روش‌های اصول فقه استدلالی، کتاب‌هایی را با موضوعات مختلف علوم و معارف انسانی تألیف کرد که از آن‌ها می‌توان به قواعد منطقی استقراء با موضوع فلسفه علوم تجربی، فلسفه ما و اقتصاد ما و بانکداری بدون ربا در اسلام اشاره کرد.