به مفاهیم انسانی، همچون برادری و محبت و دوستی و همکاری براند. اگر این مفاهیم در هر یک از فعالیت‏های ما پدید آید، آن فعالیت ما متمدنانه و انسانی می‏شود. اما اگر انگیزه کاری که انجام می‏دهیم، خودخواهانه یا حیوانی و شهوانی باشد، بدان معناست که این کار ما را به عقب می‏‏راند و غیرمتمدنانه و واپس‌گرایانه است، زیرا کودک است که کارهای خود را از سر خودخواهی انجام می‏دهد و حیوان است که بر اساس شهوت و غریزه زندگی می‏کند. اما انسان متمدن کسی است که به کارها و فعالیت‏های خود رنگ انسانیت و تعالی می‏بخشد.
بنابراین، ازدواج مدنی عقدی است که با خرید و فروش و رهن و هبه و دیگر عقدهای مادی که از مفاهیم والای انسانی مورد نظر قرآن کریم بی‏بهره است، تفاوتی ندارد. «﴿وَمِن آیاتِهِ أن خَلَقَ مِن اَنفُسِکُم اَزواجاً لِتُسکُنُوا اَلیها وَجَعَلَ بَینَکُم مَوَدّةً وَرَحمةً إنَّ فی ذلِک لَآیات لِقومِ یَتَفَکروُن. ﴾ »[549] دوست دارم به این نکته بنیادین اشاره کنم که در ازدواج دینی زن جزئی از وجود مرد است: « ﴿ یا أیُّها النّاسُ اتَّقوا رَبَّکُمُ الّذی خَلَقَکُم مِن نَفس واحِدَة ﴾ .»[550]
آیا ازدواج مدنی می‏تواند این نگرش را، که در هرگونه ازدواج دینی وجود دارد، تحقق بخشد؟
اما درمورد نکته دوم، یعنی به تنگ آمدن از تشریفات، دوست دارم به سادگی و آسانی ازدواج اسلامی اشاره کنم. جوانان پسر و دختر! در ازدواج اسلامی همین که مردی در برابر دو شاهد به زنی بگوید «زوّجتنی بنفسک علی مهر قدره عشر لیرات» (خودت را با مهریه‏ای به مبلغ ده لیره به ازدواج من درآوردی) و زن بگوید: «قبلت» (قبول کردم) کافی است و چنین ازدواجی شرعی شمرده می‏شود. آیا غیر از این عقد شرعی، عقدی که از نظر تشریفات برای مردم ساده‏تر و آسان‏تر باشد سراغ دارید؟ البته این سادگی به معنای دور بودن این ازدواج از مفاهیم والای معنوی مورد نظر دین نیست، بلکه مسلمان با نام خدا ازدواج می‏کند �� با همسر خود در سایه عنایت خداوند متعال و با محبت و مهربانی زندگی می‏کند.
یک دانشجو: انسان علاوه بر ویژگی های دینی، ویژگی‏های انسانی نیز دارد. من از جایگاه فردی مؤمن فکر می‏کنم. فردی که ایمان ندارد، در برابر وجدان خود نمی‏تواند ازدواجی را در چارچوب دینی انجام دهد. چنین کاری تحریف در دین به شمار می‏آید؛ به خصوص درباره کسانی که نمی توان حقایق دینی به خصوص ازدواج را به آنان سپرد. احترام ما به انسان ما را بر آن می‏دارد که برای چنین فردی راهی پیدا کنیم تا بتواند با آرامش و اطمینان خاطر، زنی را به همسری بگیرد. برخی از دولت های اسلامی نیز مانند ترکیه ازدواج مدنی را به رسمیت می‏شناسند. البته این بدان معنا نیست که من در جایگاه فردی مسیحی، تنها به ازدواج مدنی بسنده خواهم کرد، بلکه پس از آن عقد ازدواج دینی را نیز در نزد مقامات دینی انجام خواهم داد. نظرتان در این باره چیست؟
امام صدر: فکر می‏کنم ما باید از ابتدا این نکته را توضیح می‏دادیم که مفهوم ازدواج مدنی چیست. امروز جوانی چون شما ‏اگر با دختری جوان آشنا شوی و با او، اگر ازدواج نکرده باشد، قرار ازدواج