( بسم‌الله الرح��ن الرحیم )
نمی‏دانم آیا مباحثی که در جلسه‏های گذشته مطرح کرد‏ه‏ایم، چاپ و توزیع شده است یا نه؟ در هر حال، در این جلسه بحث را از همان جایی که بدان رسیده بودیم، ادامه می‏دهم.
بحث درباره اسلام و ایمان به خدا، فرشتگان، کتاب‏های آسمانی، پیامبران و روز قیامت بود. در بحث معاد نیز درباره روح، یعنی عنصری در انسان که تابع آثار ماده از زمان و مکان و حرکت و سرعت و حجم نیست، صحبت کردیم که ضبط شده است و إن‌شاء‌الله، در اختیار برادران قرار می‏گیرد. سپس وارد بحث درباره این آیه شریفه شدیم: « ﴿ وَضَرَبَ لَنَا مَثَلًا وَنَسِیَ خَلقَهُ قَالَ مَن یُحیِی العِظَامَ وَهِیَ رَمِیمٌ * قُل یُحیِیهَا الَّذِی أَنشَأَهَا أَوَّلَ مَرَّة وَهُوَ بِکُلِّ خَلْق عَلِیمٌ ﴾ .»[91]
چگونه ممکن است بدنی که پوسیده و پراکنده شده است، اجزای آن دوباره جمع شود؟ این بحث را معاد جسمانی می‏نامند و در جلسه قبل قرار شد درباره موضوع حسابرسی و جزای اعمال و معاد، صحبت کنیم.
بسیاری از ما، با توجه به افکار روزمره خود، چنین می‌پنداریم که حسابرسی در آخرت نیز شبیه حسابرسی در حکومت‏ها و جوامع است؛ اگر کسی قانون را زیر پا بگذارد، زندانی می‏شود؛ یا اگر قوانین راهنمایی و رانندگی را مراعات نکند، گواهینامه او را می‏گیرند یا او را جریمه می‏کنند؛ یا اگر جنایت یا توطئه‏��ی مرتکب شود، او را اعدام می‏کنند. در محاسبات حکومتی و رسمی و دنیایی، همواره میان جرم و مجازات آن تفاوت وجود دارد. کسی که در برابر چراغ قرمز نایستد، قوانین راهنمایی و رانندگی را مراعات نکرده است و برای مجازات او یا گواهینامه‏اش را می‏گیرند یا به مبلغ پنجاه یا صد یا صد و پنجاه لیره جریمه‏اش می‏کنند؛ یعنی مجازات از نوع جرم نیست. به‌طور کلی، انجام دادن هر عمل خلاف قانون جرم است و مجازات آن معمولاً زندان است. زندانی شدن امری متفاوت با نوع جرم ارتکابی است. اما درمورد حسابرسی خداوند و نوع مکافات در جهان آخرت، وقتی انسان به قرآن مراجعه می‏کند، با دو نوع جزا روبه‌رو می‏شود: نوع اول جزای نزدیک نام دارد و نوع دوم جزای کامل.
به عبارتی روشن‏تر، قرآن کریم تأکید می‏کند که هر عملی که از انسان سر می‏زند، هم آثار و پیامدهای وضعی و ذاتی در همین دنیا دارد و هم آثاری در جهان آخرت: « ﴿ وَلَعَذَابُ الآخِرَةِ أَخزَی ﴾ »[92] و « ﴿ ثُمَّ یُجْزَاهُ الْجَزَاء الاوْفَی * وَأَنَّ إِلَی رَبِّکَ الْمُنتَهَی ﴾ .»[93]
متأسفانه در کتاب‌های دینی ما به بحث جزای نزدیک پرداخته نشده است و من از جوانان تقاضا می‏کنم که درباره این نکته تأمل کنند. اسلام به ما هشدار می‏دهد که اگر منحرف شدید و خدا را نافرمانی کردید و گناه کردید و به کارهای زشت دست زدید، هم با جهنم دنیا روبه‌رو هستید و زندگی‏تان در این دنیا به جهنم تبدیل می‏شود و هم، افزون بر آن، در جهنم آخرت عذابی دردناک‏تر خواهید دید: «ظَهَرَ