بنابراین، قرآن درخصوص حکم چندهمسری مطلقاً ساکت است. در سنت نیز روایتی که بیانگر جواز اطلاق برای چندهمسری باشد وجود ندارد، بلکه از سیر? پیامبر و صحابه و پیشوایان دینی و علمای بزرگ جواز چنین حکمی فهمیده می شود، زیرا هم? آنان چند همسر داشته اند. ولی سیره دلیلی عقلی است نه لفظی. بنابراین، وقتی دلیل مطلق نداشته باشیم، نمی توانیم حکم مطلق از آن استنباط کنیم. ممکن است کسی بگوید - همانگونه که استاد و جناب مفتی نیز اشاره کردند - گاهی نیاز چنین اقتضا می کند. این نیاز ممکن است همان ترس از افتادن در گناه باشد که قرآن بدان اشاره کرده و به سبب آن مالک شدن کنیزان را در آن زمان اجازه داده است. ممکن است نظر مجتهدی این باشد که نیاز شدیدی که انسان را در معرض گناه قرار می دهد، یکی از موارد شرط و یکی از موارد جواز است. من مخالفتی با آن ندارم و این مسئله موضوعی برای اندیشه ای جدید در این زمینه است.
نکت? دیگر اینکه سرور من، شفا دربار? شروط اخلاق و قیدی که در روایت آمده است یعنی «مگر شرطی که حرامی را حلال یا حلالی را حرام کند،» تأکید بسیار داشتند. هم? ما این روایت را که «مسلمانان به شرط هایشان پایبندند مگر شرطی که حرامی را حلال یا حلالی را حرام کند،» قبول داریم. ولی نکته اینجاست که معنای حلال کردن حرام یا حرام کردن حلال چیست؟ مثلاً من امروز خانه ای می خرم و در ضمن عقد بیع، شرط می کنم که پیراهنی برای من بدوزد. این مثال را فقها مطرح کرده اند. دوختن پیراهن پیش از عقد حلال و مباح بود، ولی من در ضمن عقد آن را واجب و ترک آن را حرام کردم. کدام شرط است که حکم و الزامی در پی نداشته باشد؟ هر شرطی در دنیا یا حرام می کند یا حلال. از این روست که فقها در این بحث بین شرطِ موافقِ مقتضای عقد و کتاب خدا و شرط مخالف آندو فرق گذاشته اند. همچنین، بین شرطی که خود حکم را نقض میکند. و شرطی که با اطلاق حکم تناقض دارد، فرق گذاشته اند. شرطی که ناقض اطلاق حکم باشد، مخالف کتاب خدا به شمار نمی آید. لازم نیست راه را بر روی هم? شرط ها ببندیم. مثالی که استاد در مورد شرط محل سکونت همسر زدند، در روایات آمده است و در بسیاری از کشورهای اسلامی به آن عمل می شود. زن می تواند در ضمن عقد شرط کند که محل سکونت معینی داشته باشد. اگر این شرط نبود محل زندگی به دست شوهر بود، ولی او از این حق خود چشم پوشی کرد و این هیچ منافاتی با حقوق و آزادی او ندارد، زیرا با رضایت کامل از حق خود چشم پوشی کرده و خود را در ضمن عقد به شرط یا حق معینی پایبند کرده است. در هر حال، همانگونه که شما نیز گفتید این یک مسئل? پیچید? فقهی است و امیدواریم در یکی از این جلسات دینی و علمی، چارچوب معینی برای شرط مخالف یا غیرمخالف با کتاب خدا تعریف شود.
در مورد مسئل? زکات من گفتم که می توان نیازهای اجتماعی تهیدستان، مانند تأمین اجتماعی یا درمان رایگان را از راه زکات تأمین کرد، یعنی تأمین مالی این نیازها از درآمدهای زکات صورت گیرد. چه مانعی وجود دارد که مؤسس? مسئول زکات - که جناب دکتر الشرباصی از عملکرد نادرست آن بیمناکاند - در صورتی که زیر نظر نظام اسلامی یا فردی امانتدار باشد، مدرسه ای بسازد؟ به جای آنکه مثلاً به یک کارگر صد دینار بدهد تا کمکی برای مخارج خانه اش باشد، مدرسه ای بسازد تا