نه تشریع است و نه قانونگذاری جدید و نه جمود و نه اصرار بر یافتههای گذشته. اما رفتهرفته اجتهاد به امری دشوار تبدیل شد، چراکه دامنه فقه و منابع آن گسترش یافت و حوادثی که برای کتابها و کتابخانهها اتفاق افتاد، بین ما و سرچشمههای اصلی فاصله انداخت. همچنین، سستی بعضی افراد در نگهداری کتابها، نیز جعل احادیث از سوی دشمنان اسلام و دیگران، مشکلات بسیاری در این راه به وجود آورده است.
از سوی دیگر، ارتباط بین حوزه فقه و دیگر حوزههای اجتماعی، ارتباطی پابرجا و جداییناپذیر گشت. این مشکلات و مانند آنها در گذشته، اجتهاد را در جهان اسلام به صورت تخصصی نادر درآورد، بهگونهای که فقط عده کمی از عالمان به آن روی میآوردند و بیشتر عمر خود، بلکه تمام آن را صرف این کار میکردند. مکلفان باید در مسائل شرعی و احکام دینی نظر مجتهدان را جویا شوند و به آن عمل کنند. ائمه معصومین(ع) درباره مسائل و احکام دینی همه مسلمانان را در زمان غیبت به پیروی از فقها و حرکت در مسیرشان سفارش کردهاند، چراکه اگر کسی از فقها روی بگردانَد مانند کسی است که از خدا روی گردانده است.
منظور از عصر غیبت، دورانی است که امام در بین امت حضور ندارد. بنابراین، زمانِ انتظارِ ظهورِ امام است. در احادیث متواتر از رسول اکرم(ص) نقل شده است که: «لَوْ لَمْیبقَ مِن الدّنیا إلّا یومٌ واحَدٌ لَأطالَ اللهُ ذلک الیوم حتّی یبعَثُ الله رجلاً مِن أهلِ بَیتی اِسمُهُ إسمی و کُنیتهُ کُنیتی. یملأ اللهُ به الارضَ قسطاً و عدلاً کما مُلئِتْ ظُلماً و جوراً.» (اگر از دنیا تنها یک روز باقی مانده باشد، در آن روز مردی از خاندان من ظهور خواهد کرد که همنام و همکنیه من است. خداوند به وسیله او زمین را پر از عدل و داد میکند، بعد از آنکه ظلم و ستم آن را فراگرفته است.)
او همان مهدی منتَظَر است و عصر حاضر همان دورهای است که غیبت کبرا نامیده میشود. وظیفه مسلمانان در این عصر پیروی از مجتهد است. مجتهد تنها مرجعی است که صلاحیت ادا کردن مسئولیتهای امام را در مسائل دین دارد. البته، در صورتی که آن مجتهد بنا بر حدیث شریف خویشتندار و نگهبانِ دینِ خود و مخالفِ هوای نفس و فرمانبُردار مولای خویش باشد. فقط مجتهد عادل حق فتوا دادن و قضاوت در مسائل و احکام شرعی را دارد و نیز میتواند تا حد امکان به امور حسبی رسیدگی کند.
نظرخواهی از مجتهد عادل در احکام دینی در حقیقت مراجعه انسان به متخصصان یا به تعبیر قرآن «سؤال از اهل ذکر» در آن احکام است. اگر آرای مجتهدان متفاوت باشد و مکلف بتواند به فقیهترین و عالمترین آنان رجوع کند، این کار بر او لازم و واجب است. این است مبنای انتخابِ مرجعِ اعلا، که فقیهترین شخص بین مجتهدان زنده، بر طبق مذهبِ تشیع است.
مرجع اعلم اکنون آیتالله سیدمحسن حکیم است. ایشان در نجف اشرف در جوار مرقد مطهر