موضوع: سخنرانی ـ فرقهگرایی و گروهگرایی
مکان و تاریخ: بیروت ـ نشست دوشنبه
مناسبت: سخنرانی به مناسبت روز استقلال لبنان
منبع: روزنامه العصر صیدا، 5/12/1969؛ آرشیو مجلس اعلای شیعیان
مقدمه: امام موسی صدر، رئیس مجلس اعلای شیعیان، به دعوت «نشست دوشنبه» درباره فرقهگرایی و گروهگرایی و نگرانی برای آینده لبنان سخنرانی کرد. این سخنرانی را پرجرئتترین سخنان یک عالم دینی بزرگ شریف اندیشمند ملی دانستند. این سخنرانی با عنوان «درباره فرقه گرایی» در کتاب نای و نی درج شده است.
متن
اگر تعدد فِرَق باعث جدایـی یا ضعفی در جـامعه گردد، بیتردیـد خطری برای کشور تلقی میشود. اما اگر این تعدد در نهایت منجر به تبادل معارف و تجارب و تمدنها شود، بهمنزله نیرویی برای کشور است. بنابراین، خطر در تعدد فرقهها نیست، بلکه خطر در جایی است که تعدد فرقهها سمتوسویی منفی پیدا میکند. در ادیان از فرقهگرایی تقدیر نشده، زیرا پیام ادیان منفیگرایی و توجه به پدیدههای منفی نیست. از نظر ما فرقهگرایی بزرگترین مشکل است، زیرا در کشور ایجادِ منفیگرایی میکند. همینطور خواهد بود اگر کشور به احزاب گوناگونی تقسیم شود و هر حزبی در خصوص افکارش تعصب به خرج دهد، زیرا تعصب نیز منفیگرایی و تردید ایجاد میکند و از این لحاظ بین فرقههای مذهبی و احزاب فرقی وجود ندارد.
چرا انـدیشه رقابت سالـم به اندیشه مبارزه و درگیـری تبدیـل شده است؟ بر ماست که رقابت ایجاد کنیم، نه کشمکش، کشمکشی که باعث زدوخورد و نفرت میشود. این همان چیزی است که ما به آن فرقهگرایی میگوییم. چون آنچه هماکنون به صورت مبارزه طبقاتی تجلی کرده، قبلاً به صورت مبارزهای حزبی و فرقهای بروز کرده بود. دولت باید دولتی آسمانی باشد، نه دولتی دینی. اگر دولت نماینده اقلیت باشد، ظلم آشکاری در حق اکثریت روا داشته است و اگر نماینده اکثریت باشد، سرنوشت اقلیت چه خواهد شد؟ دولت نباید نماینده منافع اکثریت یا اقلیت باشد، بلکه باید از این فراتر برود، یعنی به آسمان نزدیک شود و خود را بالاتر از حزب و گروه و فرقهای خاص نگاه دارد.
ما در لبنان از دهها سال پیش در این میهن زندگی میکنیم. همه یا برخی از ما هنوز احساس صادقانه هموطن بودن را نچشیدهایم.
بیشتر ما در همه کارهایمان فرقهگرا هستیم. معمولاً از مقامات رسمی مثل نماینده و وزیر و رئیس منافع شخصی خود را میخواهیم و از آنان میخواهیم که تنها مصالح خاص ما را مد نظر داشته باشند.
من وجودِ ظالم و مظلوم را نفی نمیکنم، اما نمیخواهم مظلوم به ظالم و ظالم به مظلوم تبدیل شود.
کدامیک از ما فراتر از منافع شخصی خود سخن گفته است؟ آیا شنیدهاید نمایندهای از جبل لبنان گفته باشد که مناطق جنوب یا عکار یا هرمل در محرومیت بهسر میبرند؟ کدام روحانی مسیحی فریاد برآورده که مسلمانان محروماند؟ کدام عالم