حق ولایت را اعمال کرد و زمام امور را در شهر مدینه به دست گرفت و برای سازماندهی و تشکیل جامعه کامل اسلامی در چارچوب شریعت قوانینی کلی وضع کرد. در این زمینه احکام و دستورات بسیاری درباره زندگی فردی انسان و نیز فعالیتهای او در ابعاد اجتماعی و سیاسی و اقتصادی و دفاعی وضع کرد.
هرکس سیره پیامبر را در آن دوره درخشان از اسلام بررسی کند، به جزئیات ظریف و جالبی از توجه حضرت رسول(ص) به حمایت از جامعه اسلامی در مقابل دشمنان خارجی و منافقان و فرصتطلبان داخلی دست مییابد. همچنین، درمییابد که اسلام چگونه با وضع قوانین و نظامهای اجتماعی از ایجاد شکاف و دودستگی در جامعه جلوگیری میکند و در برابر عقبماندگی و لاابالیگری و رکود و سستی در تولید میایستد. زمانی که پیامبر امتش را ترک کرد و به ملکوت اعلی پیوست، پس از ده سال و چند ماه که ولایت امور مسلمانان را برعهده داشت، امر ولایت برای تکمیلِ جامعه جدید، به موضوع بحث و اختلاف میان مسلمانان تبدیل شد. هماکنون، آشکارا و بدون تعصب این مسئله را بررسی کنیم.
ولایت پس از پیامبر(ص)
در حقیقت، عقیده شیعه در این مسئله از این اندیشه اصلی سرچشمه میگیرد که باید حتماً درباره شخصی که عهدهدار امور جامعه میشود، روایت صریحی از پیامبر(ص) و دستوری از سوی خداوند تبارک و تعالی وجود داشته باشد، تا همان «النَّبِی أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنفُسِهِمْ» باشد، زیرا جامعه اسلامی تفاوت اساسی با جامعه جاهلی دارد و در حقیقت، اسلام انقلابی بود که جامعه جاهلی را از بُن دگرگون کرد. نظام جدید برای اینکه در جان و روح مردم رسوخ کند، به کسی نیاز داشت که بتواند به آن نظام اهتمام ورزد و این همان مقامِ ولایت است که در مرحله تشکیل جوامع اهمیت و دقت ویژهای پیدا میکند. بنابراین، انتخاب و گزینش چنین شخصی در آن دوران به علت حساسیت فراوان آن نقش و احتیاط و توجه خاص به آن مرحله نوپای جامعه جدیدِ دینی باید از طرف خداوند تعالی صورت بپذیرد. این گزینش عملاً صورت گرفت، که داستانی ژرف دارد.
هنگامی که رسول اکرم(ص)، به همراه مسلمانان در راه بازگشت از حجةالوداع به دو راهی غدیر رسیدند، کاروانها را نگه داشت و سپس خطاب به آنان فرمود: «آیا من به شما از خودتان سزاوارتر نیستم؟» گفتند: «آری.» فرمود: «هر کس که من مولای اویم، این علی مولای اوست.» سپس، از مردم خواست که با او در مقام امیرالمؤمنین بیعت کنند.
مسئله ولایت تلاشی برای بنیان نهادن حکومت صالح میان مسلمانان است. این مسئله از مهمترین واجباتِ اسلام و از بالاترین وظایف هر مسلمان به شمار میرود. بدینمعنا که برگزیدن شخصی که عهدهدار امور مسلمانان میشود، امر مهم دینی است. شیوههای جستوجو و انتخابِ زمامدار در زمان کنونی، به علت اختلاف اوضاع زمانی، با شیوههایی که در اوایل دوران خلفای راشدین و پس از رحلت حضرت رسول(ص) وجود داشته است، تفاوت دارد. از سوی دیگر، آنچه در تاریخ اتفاق افتاد، استقرار خلافت بر اساس ترتیب مشهور و ظاهری خلفای راشدین بود و علیبنابیطالب(ع) آخرین نفر از چهار خلیفه.
اما بحث و گفتوگو درباره درستی آنچه اتفاق