در گذشته فقط بعضی از مسلمانان به عدل الهی اعتقاد داشتند، اما در حال حاضر عامه آنان به آن ایمان دارند. همه شیعیان، از همان لحظه آغازینِ مسلمان شدن، به عدل الهی ایمان میآورند و آن را مطلق میشمارند، بهگونهای که ارتکاب هرگونه ظلم و قبحی از سوی خداوند محال است.
فرد شیعه با ایمان به عدل مطلق الهی این حوادث را تفسیر میکند و به آرامش روحی میرسد. خداوند در خلقت خود مسائل و حکمتهایی دارد که بر ما پوشیده و پنهان است. بعضی از آنها را درک میکنیم و از درک بعضی دیگر عاجزیم.
چهبسا، یکی از حکمتهای وجود این مصیبتها، برانگیختن دو غریزه حب بقا و میل همیشگی به بهتر شدن باشد، چراکه اگر این خطرها و تهدیدهای طبیعی نبود، تمدنها به وجود نمیآمد و علوم پیشرفت نمیکرد.
فقر و ظلم و مشکلات اجتماعی نتیجه کارهای خود مردم است و خداوند میخواهد نتیجه بعضی از اعمالشان را به آنان بچشاند، باشد که به راه حق بازگردند.
امامت نزد شیعیان مفهومِ عقیدتی روشنی دارد که ولایت است. ولایت نزد شیعیان به معنای حکومت حقی است که امور کشور و مردم را اداره میکند. این کلمه برگرفته از این فرمایش خداوند متعال است: «النَّبِی أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنفُسِهِمْ.»
امامت معنای فقهی نیز دارد که در مبحث فقه شیعه درمورد آن سخن خواهیم گفت. همانطور که گفتیم، امامت یکی از اصول مذهب شیعیان به شمار میآید. هنگامی که خداوند در قرآن میفرماید: النَّبِیُّ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنفُسِهِمْ[84] شیعه چنین برداشت میکند که رسول اکرم(ص) دو مقام الهی دارد.
مقامِ اول مقام رسالت است. به این معنا که خداوند او را مأمور کرده است تا احکام الهی را به همه مردم ابلاغ کند. پیامبر این وظیفه را به بهترین وجه با امانت و دقت و به دور از هرگونه سستی و کاستی در 23 سال پیاپی ادا کرد.
مقام دوم مقام ولایت است. به این معنا که خدا پیامبر را مأمور کرد که قانون خداوند را اجرا کند و جامعهای اسلامی برپا کند که در آن روابط بین مردم با یکدیگر و نیز رابطه آنان را با حاکم و با خداوند تنظیم کند و این وظیفه الهی بر اساس اصل ولایت محول شده است.
از همین رو، خداوند مقام حکومت بر مردم و قضاوت در امورشان را به رسول خدا(ص) داد. خداوند اطاعت از پیامبر را در اموری که برای جامعه اسلامی ضروری میداند و همچنین، در احکام کلی اسلام که اجرای آنها اطاعت از خداوند به شمار میآید، بر مردم واجب کرده است.
وقتی که مردم از تعالیم و دستورات رسول(ص) که به موجب اصل ولایت صادر میشود، اطاعت میکنند، از پیامبر اطاعت میکنند. اطاعت از پیامبر را هم خداوند واجب کرده است و اطاعت از رسول(ص) همان اطاعت از خداوند ـ جلّجلاله ـ است.
تاریخ بیانگر این است که حضرت رسول(ص) این
[84]ه«پیامبر نسبت به مؤمنان از خودشان سزاتر است.» (احزاب،6)